కీమో అవయవాలపై ప్రభావం: గుండె, కిడ్నీలు, లివర్, నరాలు ఎలా గమనిస్తారు

కీమో రక్తప్రవాహం ద్వారా శరీరమంతా ప్రయాణిస్తుంది. అందుకే క్యాన్సర్ కణాలతో పాటు కొన్నిసార్లు గుండె, కిడ్నీలు, కాలేయం (లివర్), ఊపిరితిత్తులు, నరాలు, చెవులు, మూత్రాశయం లాంటి ఆరోగ్యకరమైన అవయవాలపై కూడా ప్రభావం చూపవచ్చు. ఈ ప్రభావాల్లో చాలావరకు ప్రతి మందుకూ ముందే తెలిసినవే, సాధారణ పరీక్షలతో గమనిస్తారు, త్వరగా పట్టుకుంటే తరచుగా తేలికపాటివి లేదా తగ్గిపోయేవి.

ఏ అవయవాలకు జాగ్రత్త అవసరమనేది మీ ప్లాన్‌లోని ఖచ్చితమైన మందులు, కోర్సు మొత్తంలో మీరు తీసుకునే మొత్తం, రేడియోథెరపీ కూడా ఇస్తున్నారా, మీకు ఇప్పటికే ఉన్న డయాబెటిస్, బీపీ, కిడ్నీ వ్యాధి, గుండె వ్యాధి లాంటి సమస్యలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే మొదటి చికిత్సకు ముందు మీ టీమ్ వివరంగా ప్రశ్నలు అడిగి, పరీక్షలు చేయిస్తుంది.

ప్రతి మందుకూ తెలిసిన అవయవ ప్రభావం ఉంటుంది

వేర్వేరు మందులకు వేర్వేరు అవయవ ప్రమాదాలు. డాక్సోరూబిసిన్ (Doxorubicin), ఎపిరూబిసిన్ (Epirubicin) గుండె కండరాన్ని బలహీనపరచవచ్చు. కీమోతో పాటు తరచుగా ఇచ్చే టార్గెటెడ్ మందు ట్రాస్టుజుమాబ్ (Trastuzumab) కూడా అలాగే. సిస్ప్లాటిన్ (Cisplatin) కిడ్నీలు, వినికిడి, నరాలపై ప్రభావం చూపవచ్చు. ఆక్సాలిప్లాటిన్ (Oxaliplatin), పాక్లిటాక్సెల్ (Paclitaxel) ఎక్కువగా చేతులు కాళ్లలో జలదరింపు, తిమ్మిర్లతో ముడిపడి ఉంటాయి. మెథోట్రెక్సేట్ (Methotrexate), ఇంకా కొన్ని మందులు లివర్ లేదా కిడ్నీల ద్వారా బయటకు వెళ్తాయి, అందుకే ఆ అవయవాలను దగ్గరగా చెక్ చేస్తారు. బ్లియోమైసిన్ (Bleomycin) ఊపిరితిత్తులను, సైక్లోఫాస్ఫమైడ్ (Cyclophosphamide) లేదా ఐఫోస్ఫమైడ్ (Ifosfamide) మూత్రాశయాన్ని చికాకు పెట్టవచ్చు. ఈ సంబంధాలు తెలిస్తే, లక్షణాలు వచ్చే వరకు ఆగకుండా, సరైన పరీక్షలు ఎంచుకుని, వీలైన చోట అవయవాన్ని కాపాడి, ఫలితం మారడం మొదలైతే త్వరగా ప్లాన్ సర్దుబాటు చేయగలరు.

సమస్యలు కనిపించకముందే పరీక్షలు

అవయవాల భద్రతకు పర్యవేక్షణే వెన్నెముక. ప్రతి చికిత్సకు ముందు బ్లడ్ టెస్ట్‌లు కిడ్నీలు, లివర్ పనితీరును, సోడియం, పొటాషియం, కాల్షియం, మెగ్నీషియం లాంటి లవణాలను చూపిస్తాయి. గుండెపై ప్రభావం చూపే మందులకు ముందు, మధ్యలో ఎకోకార్డియోగ్రామ్ (echocardiogram) లాంటి గుండె స్కాన్‌లు చేయవచ్చు. ప్లాన్‌కు అవసరమైనప్పుడు వినికిడి పరీక్షలు, మూత్ర పరీక్షలు, శ్వాస పరీక్షలు, బ్లడ్ షుగర్ చెక్‌లు జోడిస్తారు.

చాలా మార్పులు కాలక్రమేణా తగ్గుతాయి

చికిత్స ముగిశాక లేదా మందు మార్చాక చాలా అవయవ మార్పులు తగ్గుతాయి. కానీ వినికిడి తగ్గడం, నరాల నష్టం లాంటి కొన్ని ఉండిపోవచ్చు. అందుకే విజిట్‌ల మధ్య వచ్చే లక్షణాలను తర్వాతి అపాయింట్‌మెంట్ కోసం దాచకుండా వెంటనే చెప్పాలి. మీకు ఏ పరీక్షలు కావాలి, ఏదైనా మార్పు మీకు ఏమి అర్థం అనేది మీ ఆంకాలజిస్ట్ మాత్రమే చెప్పగలరు. మీ ఆంకాలజిస్ట్‌ను ఇలా అడగండి: నా మందులు ఏ అవయవాలపై ప్రభావం చూపవచ్చు, వాటిని గమనించడానికి ఏ పరీక్షలు చేస్తారు?

గుండెపై ప్రభావం

కొన్ని మందులు గుండె కండరాన్ని బలహీనపరచవచ్చు, లేదా గుండె లయను దెబ్బతీయవచ్చు. ఇప్పటికే గుండె వ్యాధి, బీపీ, గతంలో ఛాతీకి రేడియోథెరపీ, లేదా పెద్ద వయసు ఉన్నవారికి ఈ ప్రమాదం ఎక్కువ. చికిత్సకు ముందు, మధ్యలో చేసే గుండె పరీక్షలు, తరచుగా మీకు ఏమీ అనిపించకముందే, తొలి మార్పులను గుర్తించడానికి సహాయపడతాయి. దాంతో ప్లాన్‌ను సురక్షితంగా సర్దుబాటు చేయవచ్చు.

కిడ్నీలను కాపాడుకోవడం

చాలా కీమో మందులను కిడ్నీలు శరీరం నుంచి బయటకు పంపుతాయి. మీ టీమ్ సూచించిన ద్రవాలు తాగడం, వాళ్లు అనుమతించని నొప్పి మందులు మానడం, ద్రవాలు కడుపులో నిలవనంత వాంతులు లేదా విరేచనాలు ఉంటే చెప్పడం, ఇవన్నీ కిడ్నీలను కాపాడతాయి. ప్రతి చికిత్సకు ముందు టీమ్ చూసే ప్రధాన కిడ్నీ సంఖ్య క్రియాటినిన్.

లివర్ మార్పులు

చికిత్స సమయంలో లివర్ ఎంజైమ్‌లు పెరగడం చాలా సాధారణం, తరచుగా హాని లేకుండా తగ్గుతాయి. అవి మందుల వల్ల, ఇతర టాబ్లెట్‌ల వల్ల, హెపటైటిస్ లాంటి ఇన్ఫెక్షన్‌ల వల్ల, లేదా క్యాన్సర్ వల్లే రావచ్చు. ఒక మార్పుకు చికిత్స ఆపాలా, మందు మార్చాలా, లేక కేవలం దగ్గరగా గమనించాలా అని మీ టీమ్ నిర్ణయిస్తుంది.

ఊపిరితిత్తులు, దగ్గు

చికిత్స సమయంలో కొత్తగా పొడి దగ్గు లేదా ఊపిరి ఆడకపోవడానికి చాలా కారణాలు ఉండవచ్చు, సాధారణ ఛాతీ ఇన్ఫెక్షన్ నుంచి మందు వల్ల ఊపిరితిత్తుల చికాకు వరకు. దాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పాలి, తగ్గుతుందని ఆగకూడదు. కారణం కనుక్కోవడానికి మీ టీమ్ పరీక్ష, ఛాతీ స్కాన్, లేదా శ్వాస పరీక్షలు ఏర్పాటు చేయవచ్చు.

వినికిడి, బ్యాలెన్స్

సిస్ప్లాటిన్, మరికొన్ని మందులు వినికిడిపై, ముఖ్యంగా ఎత్తైన శబ్దాలపై, ప్రభావం చూపవచ్చు, చెవుల్లో మోత తేవచ్చు. పిల్లలు, ఇంతకుముందే వినికిడి సమస్యలు ఉన్నవారికి ప్రత్యేక శ్రద్ధ అవసరం. చికిత్సకు ముందు వినికిడి పరీక్ష ఒక ఆధారం ఇస్తుంది. వినికిడి నష్టం శాశ్వతం కావచ్చు కాబట్టి ఏ కొత్త మార్పునైనా త్వరగా చెప్పండి.

చేతులు, కాళ్లలో నరాలు

కొన్ని మందులతో వేళ్లలో, కాలి వేళ్లలో జలదరింపు, తిమ్మిర్లు, మంటలు (neuropathy) పేరుకుపోయి, బటన్‌లు పెట్టుకోవడం, రాయడం, బ్యాలెన్స్‌పై ప్రభావం చూపవచ్చు. త్వరగా చెప్పడం ముఖ్యం, ఎందుకంటే నరాల నష్టం తిరిగి బాగవడం కష్టమయ్యే ముందే టీమ్ ప్లాన్ సర్దుబాటు చేయగలదు. కొందరు పూర్తిగా కోలుకుంటారు, మరికొందరికి మార్పులు ఉండిపోతాయి.

రక్తంలో లవణాలు

పొటాషియం, మెగ్నీషియం, కాల్షియం, సోడియం తగ్గితే బలహీనత, కండరాలు పట్టేయడం, అదరడం, గందరగోళం, లేదా గుండె క్రమం తప్పి కొట్టుకోవడం రావచ్చు. వాంతులు, విరేచనాలు, కొన్ని మందులు సాధారణ కారణాలు. ఈ లవణాలు రొటీన్ బ్లడ్ రిపోర్ట్‌లలో కనిపిస్తాయి. ద్రవాలు, సప్లిమెంట్‌లు, లేదా ఇతర మార్పులు అవసరమా అని మీ టీమ్ నిర్ణయిస్తుంది, కాబట్టి సొంతంగా సప్లిమెంట్‌లు కొనవద్దు.

బ్లడ్ షుగర్

వికారం తగ్గించడానికి కీమోతో ఇచ్చే స్టెరాయిడ్‌లు బ్లడ్ షుగర్‌ను, కొన్నిసార్లు బాగా, పెంచవచ్చు. డయాబెటిస్ ఉన్నవారికి రీడింగ్‌లు ఎక్కువగా రావచ్చు, డయాబెటిస్ లేని కొందరికి మొదటిసారి షుగర్ పెరగవచ్చు. ఇంట్లో తీసుకున్న రీడింగ్‌లు రాసి పెట్టుకుని చూపించండి, ఎందుకంటే మీ డాక్టర్లు కలిసి డయాబెటిస్ ప్లాన్ సర్దుబాటు చేయాల్సి రావచ్చు.

ఏ ప్రభావాలు ఉండిపోతాయి?

చికిత్స ముగిశాక చాలా అవయవ ప్రభావాలు కొన్ని వారాల్లో లేదా నెలల్లో తగ్గుతాయి, కిడ్నీ, లివర్ మార్పులు తరచుగా కోలుకుంటాయి. వినికిడి నష్టం, కొంత నరాల నష్టం, కొన్ని గుండె మార్పులు శాశ్వతం కావచ్చు. ఒక ప్రభావం కోలుకుంటుందా అని ముందే చెప్పడం కష్టం, అందుకే త్వరగా చెప్పడం, ఫాలో-అప్ పరీక్షలు రెండూ ముఖ్యం.