ఇంట్రాథెకల్ కీమో తర్వాత తలనొప్పి, కోలుకోవడం

ఇంట్రాథెకల్ కీమో (intrathecal chemotherapy) అంటే మెదడు, వెన్నుపాము చుట్టూ ఉండే స్వచ్ఛమైన ద్రవంలోకి (cerebrospinal fluid) నేరుగా ఇచ్చే కీమో. ఆ ద్రవాన్ని చేరుకోవడానికి డాక్టర్ లంబార్ పంక్చర్ (lumbar puncture) చేస్తారు. అంటే నడుము కింది భాగంలో ఎముకల మధ్య నుంచి ఒక సన్నని సూదిని ఆ ద్రవం ఉండే ఖాళీలోకి పంపిస్తారు. చాలాసార్లు టెస్ట్ కోసం కొద్దిగా ద్రవం తీసి, తర్వాత కీమో మందు ఎక్కిస్తారు.

ఆ తర్వాత వెన్నుపాము చుట్టూ ఉండే రక్షణ పొరలో ఒక చిన్న రంధ్రం మిగిలిపోతుంది. కొంతమందిలో ఈ రంధ్రం గుండా ద్రవం కొద్దిసేపు నెమ్మదిగా బయటకు కారుతుంది. మెదడు చుట్టూ ద్రవ ఒత్తిడి తగ్గినప్పుడు, మీరు కూర్చున్నా నిలబడినా మెదడు కొద్దిగా కిందికి జారుతుంది. దాంతో సున్నితమైన భాగాలు లాగబడి తలనొప్పి వస్తుంది. దీన్నే లంబార్ పంక్చర్ తర్వాతి తలనొప్పి (post-lumbar puncture headache) అంటారు.

ఈ తలనొప్పి ఎలా ఉంటుంది?

కూర్చున్నప్పుడు లేదా నిలబడినప్పుడు ఎక్కువై, పడుకుంటే తగ్గడం దీని ప్రత్యేకత. కొన్నిసార్లు మెడ బిగుసుకుపోవడం, వికారం, కళ్లు తిరగడం, వెలుతురు చూడలేకపోవడం కూడా ఉంటాయి. సాధారణంగా ప్రొసీజర్ తర్వాత కొద్ది రోజుల్లోనే మొదలై, రంధ్రం మూసుకుపోయే కొద్దీ కొన్ని రోజుల్లో దానంతట అదే తగ్గిపోతుంది.

వెల్లకిలా పడుకోమని ఎందుకు చెబుతారు?

అందుకే చాలా టీమ్‌లు లంబార్ పంక్చర్ తర్వాత కొంతసేపు వెల్లకిలా పడుకోమని, బాగా నీళ్లు తాగమని, పారాసిటమాల్ (Paracetamol) లాంటి సాధారణ నొప్పి మందు వేసుకోమని చెబుతాయి. అయితే ఎంతసేపు పడుకుంటే ఉపయోగం అనే దానిపై ఆధారాలు స్పష్టంగా లేవు, ఒక్కో హాస్పిటల్ సూచనలు ఒక్కోలా ఉంటాయి. ఈ సూచనకు కారణం చాలామందికి ఎవరూ వివరించరు. దాంతో కొందరు దాన్ని పట్టించుకోరు, మరికొందరు ఏదో తప్పు జరిగిందని భయపడతారు.

తలనొప్పి తీవ్రంగా ఉన్నా, కొన్ని రోజులకు మించి కొనసాగినా, లేదా జ్వరం, అయోమయం, బలహీనత లాంటి ఆందోళన కలిగించే లక్షణాలతో కలిసి వచ్చినా వెంటనే డాక్టర్‌కు చూపించాలి. ఇన్ఫెక్షన్ లేదా రక్తస్రావం లాంటి అరుదైన సమస్యలు లేవని నిర్ధారించుకోవాలి.

కాఫీ, టీ కొందరికి సహాయపడవచ్చు

తేలికపాటి తలనొప్పికి ఒక కప్పు టీ లేదా కాఫీ తాగమని అప్పుడప్పుడు సూచిస్తారు. అది మీకు సరిపోతుందా అని మీ టీమ్‌ను అడగండి.

కొన్నిసార్లు బ్లడ్ ప్యాచ్ చేస్తారు

తీవ్రమైన తలనొప్పి తగ్గకుండా కొనసాగితే, అనస్థీషియా డాక్టర్ మీ సొంత రక్తాన్ని కొద్దిగా సూది గుచ్చిన చోటు దగ్గర ఎక్కించి ఆ లీక్‌ను మూసివేయవచ్చు. దీన్ని బ్లడ్ ప్యాచ్ (blood patch) అంటారు.

పిల్లల్లో వేరేలా కనిపించవచ్చు

చిన్న పిల్లలు తలనొప్పి అని చెప్పలేకపోవచ్చు. బదులుగా చిరాకుగా ఉండటం, వాంతులు చేసుకోవడం, లేచి కూర్చోవడానికి ఇష్టపడకపోవడం లాంటివి కనిపిస్తాయి.

మీరు సరిగ్గా ఎంతసేపు పడుకోవాలో, తలనొప్పి ఎంతకాలం ఉంటుందో ఈ పేజీ చెప్పలేదు. హాస్పిటల్ పద్ధతులు వేరువేరుగా ఉంటాయి, ఒక్కొక్కరు కోలుకునే తీరు వేరు. మీ టీమ్ ఇచ్చిన సూచనలే పాటించండి. మీ తలనొప్పి మామూలు పంక్చర్ తలనొప్పా, లేక ఇంకా తీవ్రమైన సమస్యకు సంకేతమా అనేది కూడా ఈ పేజీ చెప్పలేదు. తీవ్రమైన, అసాధారణమైన, లేదా పెరుగుతున్న తలనొప్పిని డాక్టర్ చూడాలి.

ప్లేట్‌లెట్లు, రక్తం పలుచబరిచే మందులు

ప్లేట్‌లెట్లు తక్కువగా ఉంటే రక్తస్రావం ప్రమాదం పెరుగుతుంది, అందుకే అవి సురక్షిత స్థాయిలో ఉన్నప్పుడే లంబార్ పంక్చర్ ప్లాన్ చేస్తారు. రక్తం పలుచబరిచే మందులు (blood thinners) వాడుతుంటే, ఏ లంబార్ పంక్చర్ అయినా ముందే మీ టీమ్‌కు చెప్పండి.

పదేపదే చేసే ప్రొసీజర్లు, భయం

కొన్ని చికిత్సా ప్లాన్‌లలో చాలాసార్లు లంబార్ పంక్చర్ అవసరం. ఇంతకుముందు తలనొప్పి ఇబ్బంది పెట్టి ఉంటే టీమ్‌కు చెప్పండి. తిమ్మిరి మందు, పిల్లలకు మత్తు మందు (sedation), స్పష్టమైన వివరణ ఉంటే లంబార్ పంక్చర్ సులువుగా జరుగుతుంది. వెన్నెముకలోకి ఏ ఇంజెక్షన్ ఇచ్చే ముందైనా సిబ్బంది మందును, దాన్ని ఇచ్చే మార్గాన్ని జాగ్రత్తగా సరిచూస్తారు. ఈ తనిఖీల గురించి మీరు అడగవచ్చు.

ప్రయాణం, మళ్లీ పనుల్లోకి

లంబార్ పంక్చర్ అయిన వెంటనే నిటారుగా కూర్చుని చాలాసేపు ప్రయాణం చేస్తే తలనొప్పి ఎక్కువ కావచ్చు. ముందు కొంత విశ్రాంతి తీసుకునేలా ప్లాన్ చేసుకోండి. మొదటి కొద్ది రోజులు, లేదా టీమ్ చెప్పినంత కాలం, బరువులు ఎత్తడం, శ్రమతో కూడిన పనులు చేయవద్దు. పిల్లలకు ప్రొసీజర్ తర్వాత ఓదార్పు, నీళ్లు, నిశ్శబ్దంగా విశ్రాంతి అవసరం.

ఇంట్రాథెకల్ కీమో ఎందుకు ఇస్తారు?

కొన్ని క్యాన్సర్లు, ముఖ్యంగా కొన్ని రకాల లుకేమియాలు, లింఫోమాలు, మెదడు, వెన్నుపాము చుట్టూ ఉండే ద్రవంలోకి వ్యాపించవచ్చు లేదా అక్కడ దాగి ఉండవచ్చు. నరంలోకి గానీ, నోటి ద్వారా గానీ ఇచ్చే చాలా కీమో మందులు ఈ ద్రవంలోకి సులువుగా చేరవు. ఎందుకంటే చాలా పదార్థాలు లోపలికి రాకుండా మెదడును ఒక అడ్డుగోడ కాపాడుతూ ఉంటుంది. మందును నేరుగా వెన్నెముక ద్రవంలోకి ఇస్తే ఆ అడ్డుగోడను దాటి, అక్కడి క్యాన్సర్ కణాలను చేరుకోవచ్చు, లేదా క్యాన్సర్ అక్కడికి వ్యాపించకుండా ఆపవచ్చు.

కొన్ని బ్లడ్ క్యాన్సర్లు ఉన్న పిల్లలకు, పెద్దలకు ఇంట్రాథెకల్ చికిత్స ప్లాన్‌లో ఒక రొటీన్, ముఖ్యమైన భాగం. చికిత్స మొత్తంలో చాలాసార్లు ఇస్తారు. దీని ఉద్దేశం అర్థమైతే, పదేపదే లంబార్ పంక్చర్ చేయించుకోవడం మనసుకు కొంచెం సులువవుతుంది.

లంబార్ పంక్చర్‌కు ఎలా సిద్ధం కావాలి?

ప్రొసీజర్ ముందు మీ టీమ్ బ్లడ్ కౌంట్, ప్లేట్‌లెట్లు చెక్ చేస్తుంది, రక్తం పలుచబరిచే మందుల గురించి అడుగుతుంది, ఏమి జరుగుతుందో వివరిస్తుంది. సాధారణంగా ఒక పక్కకు ముడుచుకుని పడుకోమని, లేదా ముందుకు వంగి కూర్చోమని చెబుతారు. దాంతో ఎముకల మధ్య ఖాళీ తెరుచుకుంటుంది. చర్మాన్ని శుభ్రం చేసి, లోకల్ అనస్థీషియాతో తిమ్మిరి చేస్తారు. పిల్లలకు మత్తు మందు ఇవ్వవచ్చు. కదలకుండా ఉంటే ప్రొసీజర్ సాఫీగా జరుగుతుంది. మీకు భయంగా ఉన్నా, ఇంతకుముందు నొప్పిగా అనిపించినా సిబ్బందికి చెప్పండి. వారు అదనపు సహాయం అందించగలరు.

తర్వాతి రోజుల్లో జాగ్రత్తలు

లంబార్ పంక్చర్ తర్వాత మొదటి కొద్ది రోజులు బరువులు ఎత్తడం, కష్టమైన వ్యాయామం చేయవద్దు. తలనొప్పి మొదలైతే ఎక్కువసేపు లేచి ఉండవద్దు. చిన్న డ్రెస్సింగ్‌ను శుభ్రంగా, పొడిగా ఉంచి, చెప్పినప్పుడు తీసేయండి. నీళ్లు తాగుతూ ఉండండి. చాలామంది త్వరగానే మామూలు పనుల్లోకి వస్తారు. అయినా మీ శరీరం చెప్పేది వినండి, అవసరమైతే విశ్రాంతి తీసుకోండి.