ఇన్ఫ్యూజన్ భద్రత
ఎక్స్ట్రావేజేషన్: కీమో మందు నరం నుంచి కారితే ఏమవుతుంది
కీమో ఇన్ఫ్యూజన్ జరుగుతుండగా డ్రిప్ చోట నొప్పి లేదా వాపు వస్తే ఆగి చూడాల్సిన విషయం కాదు. కీమో మందు నరం నుంచి కారితే కొన్ని మందులు కణజాలానికి తీవ్రమైన నష్టం చేస్తాయి. మీరు ఎంత త్వరగా చెబితే నష్టం అంత తక్కువ. ఇది తరచుగా జరగదు. వెసికెంట్ మందులు ఎక్కువ ప్రమాదం, ఇరిటెంట్ మందులు నొప్పి తెచ్చినా దీర్ఘకాలిక నష్టం అరుదు. పోర్ట్, PICC లైన్లో ప్రమాదం తక్కువ.
సూటిగా సమాధానం
ఎక్స్ట్రావేజేషన్ అంటే ఏమిటి?
ఎక్స్ట్రావేజేషన్ (extravasation) అంటే కీమో మందు నరం నుంచి బయటకు కారి, డ్రిప్ పెట్టిన చోటు చుట్టూ ఉన్న కణజాలంలోకి చేరడం. కొన్ని మందులు ఇలా కారితే ఆ చోట కణజాలాన్ని నాశనం చేస్తాయి. ఇది తరచుగా జరిగేది కాదు, కానీ జరిగితే తీవ్రమైనది.
ఇన్ఫ్యూజన్ జరుగుతున్నప్పుడు గానీ, అయిపోయిన తర్వాత గానీ సూది చోట నొప్పి, మంట, వాపు కనిపించడమే ముఖ్యమైన హెచ్చరిక. అలా అనిపిస్తే వెంటనే నర్సుకు చెప్పండి.
ఎక్కువ శాతం ఇన్ఫ్యూజన్లు సమస్య లేకుండానే పూర్తవుతాయి
చాలా ఇన్ఫ్యూజన్లు (డ్రిప్ ద్వారా నరంలోకి ఎక్కించడం) ఎలాంటి ఇబ్బంది లేకుండా పూర్తవుతాయి. ఎక్స్ట్రావేజేషన్ జరిగినప్పుడు మాత్రం కణజాలానికి దీర్ఘకాలిక నష్టం జరగవచ్చు. మీరు ఎంత త్వరగా చెబితే, నష్టం అంత తక్కువగా ఉంటుంది. అందుకే డ్రిప్ చోట ఏ మార్పు వచ్చినా ఆగకుండా చెప్పడం ముఖ్యం.
పోర్ట్, PICC లైన్లో ప్రమాదం తక్కువ
చేతి నరంలో వేసే క్యాన్యులాతో పోలిస్తే పోర్ట్, PICC లైన్ లాంటి పరికరాల్లో ఎక్స్ట్రావేజేషన్ జరిగే అవకాశం తక్కువ. అయినా ప్రతిసారీ అవి సరిగ్గా అమర్చబడి ఉండటం ముఖ్యం.
మీరు వినే పదాలు
ఈ పదాలకు అర్థం ఏమిటి?
- ఎక్స్ట్రావేజేషన్ (Extravasation)
- కీమో మందు నరం నుంచి బయటకు కారి చుట్టూ ఉన్న కణజాలంలోకి చేరడం. దీనికి వెంటనే శ్రద్ధ అవసరం.
- వెసికెంట్ (Vesicant)
- కారితే కణజాలాన్ని నాశనం చేసే మందు. డాక్సోరూబిసిన్ (Doxorubicin), విన్క్రిస్టీన్ (Vincristine) దీనికి ఉదాహరణలు. వీటితో దీర్ఘకాలిక నష్టం ప్రమాదం ఎక్కువ.
- ఇరిటెంట్ (Irritant)
- కారితే నొప్పి, వాపు తెచ్చే మందు. కానీ వెసికెంట్ లాగా కణజాలాన్ని నాశనం చేయడం అరుదు.
- ఇన్ఫిల్ట్రేషన్ (Infiltration)
- కీమో కాని ద్రవం కణజాలంలోకి కారడం. ఎక్స్ట్రావేజేషన్ కంటే తక్కువ ప్రమాదం, అయినా చెప్పాల్సిందే.
- క్యాన్యులా (Cannula)
- ఇన్ఫ్యూజన్ ఇవ్వడానికి నరంలో పెట్టే చిన్న ప్లాస్టిక్ ట్యూబ్. ఎక్స్ట్రావేజేషన్ ఎక్కువగా జరిగేది ఇక్కడే.
ఇది మీకు వర్తిస్తుందో లేదో తెలియడం లేదా?
ఆంకాలజిస్ట్ను అడగండిడ్రిప్ పెట్టిన చోట లేదా దగ్గర నొప్పి, మంట, చురుక్కుమనడం. సూది చుట్టూ వాపు లేదా ఉబ్బినట్టు ఉండటం. క్యాన్యులా దగ్గర చర్మం ఎర్రబడటం లేదా రంగు మారడం. డ్రిప్ బాగా నెమ్మదించడం లేదా ఆగిపోవడం. సూది గుచ్చిన చోటు చుట్టూ ద్రవం కారడం. ఆ చోట చర్మం కింద బిగుతుగా లేదా గట్టిగా అనిపించడం.
ఇది అతిగా స్పందించడం కాదు. ఇదే సరైన స్పందన. ఇంటికి వెళ్లాక ఆ చోట ఎరుపు, వేడి, నొప్పి, వాపు పెరుగుతుంటే లేదా చీము లాంటిది కారితే, వాటితో పాటు జ్వరం వస్తే, అదే రోజు మీ ఆంకాలజీ టీమ్కు ఫోన్ చేయండి. దెబ్బతిన్న చోట ఇన్ఫెక్షన్కు వెంటనే చికిత్స అవసరం.
తీవ్రత
ఎక్స్ట్రావేజేషన్ ఎంత తీవ్రంగా ఉండవచ్చు?
ఏ మందు కారింది అనేదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. డాక్సోరూబిసిన్ (Adriamycin పేరుతో కూడా అమ్ముతారు), విన్క్రిస్టీన్ లాంటి వెసికెంట్ మందులు కారిన విషయం త్వరగా గుర్తించకపోతే కణజాలం చనిపోవచ్చు. తీవ్రమైన సందర్భాల్లో దీని వల్ల సర్జరీతో చికిత్స చేయాల్సిన గాయాలు ఏర్పడవచ్చు.
ఇరిటెంట్ మందులు నొప్పి, వాపు తెస్తాయి, కానీ అదే విధంగా కణజాలాన్ని నాశనం చేయడం అరుదు.
ఫలితాన్ని ఎక్కువగా నిర్ణయించేది వేగం
మందు కారిన విషయం ఎంత త్వరగా బయటపడింది అనేదే ఫలితాన్ని ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుంది. త్వరగా చెప్పడం భయపడటం కాదు, అదే సరైన పని.
మీ నంబర్ ఇవ్వండి, మేమే కాల్ చేస్తాం
ఒక్క నంబర్ చాలు. పెద్ద ఫారం లేదు, ఈ కాల్కు ఎలాంటి ఛార్జీ లేదు.
నర్సు ఏం చేస్తారు
డ్రిప్ చోట నొప్పి అని చెబితే నర్సు ఏమి చేస్తారు?
ఇన్ఫ్యూజన్ వెంటనే ఆపుతారు
క్యాన్యులాను తీసేయకుండా అలాగే ఉంచుతారు. ఎందుకంటే క్యాన్యులా ద్వారా వెనక్కి లాగితే కారిన ద్రవంలో కొంత కణజాలం నుంచి బయటకు రావచ్చు.
మందును బట్టి చికిత్స
ఏ మందు కారిందో దాన్ని బట్టి ఆ చోట చల్లని లేదా వెచ్చని ప్యాక్లు పెట్టవచ్చు. కొన్ని వెసికెంట్ మందులకు, త్వరగా గుర్తిస్తే, ప్రత్యేక విరుగుడు మందు (antidote) ఇవ్వవచ్చు. ప్రతి మందుకు మీ టీమ్ ఒక లిఖిత విధానాన్ని (protocol) పాటిస్తుంది.
తర్వాతి రోజుల్లో గమనింపు
తర్వాతి రోజుల్లో ఆ చోటును గమనిస్తూ ఉంటారు. ఇంటికి వెళ్లాక ఎరుపు, వేడి, నొప్పి, వాపు పెరుగుతున్నాయా, ఏదైనా కారుతోందా అని మీరూ చూస్తూ ఉండండి.
పోర్ట్, PICC లైన్, నివారణ
పోర్ట్ లేదా PICC లైన్ ఉన్నా ఇది జరగవచ్చా?
పోర్ట్ ద్వారా
జరగవచ్చు, కానీ చేతి క్యాన్యులాతో పోలిస్తే తక్కువ. పోర్ట్లోకి గుచ్చే హ్యూబర్ సూది (Huber needle) పోర్ట్ గదిలో సరిగ్గా కూర్చోకపోతే, ద్రవం చర్మం కింద కణజాలంలోకి కారవచ్చు. లక్షణాలు అవే: నొప్పి, వాపు, లేదా డ్రిప్ మామూలుగా పారడం లేదనిపించడం. పోర్ట్ ఇన్ఫ్యూజన్ సమయంలో ఏదైనా తేడాగా అనిపిస్తే, ఛాతీలో అసాధారణ ఒత్తిడి లేదా బిగుతు సహా, వెంటనే నర్సుకు చెప్పండి.
PICC లైన్ ద్వారా
PICC లైన్ కీమోను ఒక పెద్ద మధ్య నరంలోకి ఇస్తుంది, అందుకే చేతి క్యాన్యులా కంటే ఎక్స్ట్రావేజేషన్ అవకాశం తక్కువ. అయినా PICC చివరి భాగం తన స్థానం నుంచి జరిగితే ఇది జరగవచ్చు. PICC ఇన్ఫ్యూజన్ సమయంలో చేయి వెంబడి వాపు, నొప్పి, లేదా ఏదైనా కారడం గమనిస్తే, దానంతట అదే తగ్గుతుందనుకోకుండా వెంటనే నర్సుకు చెప్పండి.
నర్సులు దీన్ని ఎలా నివారిస్తారు?
వెసికెంట్ మందు ఇచ్చే ముందు, నర్సు క్యాన్యులాను ఫ్లష్ చేసి, రక్తం సులువుగా వెనక్కి వస్తోందా అని చూసి, అది సరిగ్గా ఉందని నిర్ధారిస్తారు. ఇన్ఫ్యూజన్ జరుగుతుండగా మధ్య మధ్యలో ఆ చోటును చెక్ చేస్తారు. ఆ చోట అనుభూతిలో ఏ మార్పు వచ్చినా చెప్పమని మిమ్మల్ని అడుగుతారు. మీ నరాలు బలహీనంగా లేదా కష్టంగా దొరికేవి అయితే, ప్రతి సైకిల్కు కొత్త క్యాన్యులా బదులు పోర్ట్ లేదా PICC లైన్ వేయమని మీ ఆంకాలజిస్ట్ సూచించవచ్చు.
కీమో ఎక్స్ట్రావేజేషన్పై ESMO మార్గదర్శకాల ప్రకారం, దీర్ఘకాలిక కణజాల నష్టాన్ని నివారించడంలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి త్వరగా గుర్తించడం, త్వరగా చికిత్స చేయడం. ఎంత మందు కారింది అనేదాని కంటే ఇవే ముఖ్యం. చిన్న గాయానికీ, తీవ్రమైన గాయానికీ మధ్య తేడా దాదాపు ఎప్పుడూ, మొదటి లక్షణాన్ని పేషెంట్ ఎంత త్వరగా చెప్పారు అనేదే.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
కీమో మందు నరం నుంచి కారడం గురించి అడిగే ప్రశ్నలు
ఏ కీమో మందులు కారితే ఎక్కువ ప్రమాదం?
వెసికెంట్ మందులతో ప్రమాదం ఎక్కువ. డాక్సోరూబిసిన్ (Adriamycin) లాంటి ఆంత్రాసైక్లిన్లు (anthracyclines), విన్క్రిస్టీన్, విన్బ్లాస్టీన్ (Vinblastine) లాంటి విన్కా ఆల్కలాయిడ్లు (vinca alkaloids) ఇందులో ఉన్నాయి, ఇంకా కొన్ని ఉన్నాయి. చికిత్స మొదలయ్యే ముందే మీ రెజిమెన్లో ఏవి వెసికెంట్ మందులో మీ టీమ్ను అడిగి తెలుసుకోండి. అప్పుడు ఆ ఇన్ఫ్యూజన్ల సమయంలో మీరు ఇంకా జాగ్రత్తగా గమనించగలరు. ఇరిటెంట్ మందులు కారితే నొప్పి, వాపు వస్తాయి, కానీ అదే విధంగా కణజాలం నాశనం కావడం అరుదు.
మందు కారిన తర్వాత కణజాల నష్టం ఎంత త్వరగా కనిపిస్తుంది?
కొన్ని వెసికెంట్ మందులతో కారిన కొన్ని నిమిషాల్లోనే నొప్పి మొదలవుతుంది. మరికొన్నింటితో, ముఖ్యంగా ఆంత్రాసైక్లిన్లతో, చర్మంపై కనిపించే మార్పులు ఇన్ఫ్యూజన్ తర్వాత కొన్ని గంటల నుంచి రోజుల్లో వస్తాయి. చికిత్స మొదలుపెట్టిన తర్వాత కూడా అవి ఎక్కువైనట్టు కనిపించవచ్చు. అందుకే ఇన్ఫ్యూజన్ సమయంలోనే కాకుండా, తర్వాతి రోజుల్లో కూడా ఆ చోట ఏ మార్పు వచ్చినా చెప్పమంటారు. ఆలస్యంగా ఎక్కువవడం తెలిసిన తీరే, చికిత్స విఫలమైందని దాని అర్థం కాదు.
డ్రిప్ చోట నొప్పి ఉంది కానీ వాపు లేదు. అది ఎక్స్ట్రావేజేషనా?
కావచ్చు. సురక్షితమైన దారి ఒక్కటే, వెంటనే నర్సుకు చెప్పడం. కొన్ని మందులతో వాపు కనిపించకుండానే నొప్పి మొదటి సంకేతంగా రావచ్చు. మందుకు నరం స్పందించడం వల్ల, లేదా క్యాన్యులా ఉన్న స్థానం వల్ల కూడా నొప్పి రావచ్చు. నర్సు ఇన్ఫ్యూజన్ ఆపి ఆ చోటును పరీక్షిస్తారు. మీరే నిర్ణయించుకోవద్దు. పరీక్షకు కొన్ని క్షణాలే పడుతుంది, అది మీ టీమ్కు ముఖ్యమైన సమాచారం ఇస్తుంది.
ఇన్ఫ్యూజన్ అయిపోయాక వాపు కనిపిస్తే ఏం చేయాలి?
అదే రోజు చెప్పండి. ఇన్ఫ్యూజన్ అయిపోయింది కాబట్టి ఇప్పుడు చెప్పి లాభం లేదని అనుకోవద్దు. మీ టీమ్ ఇంకా ఆ చోటును పరీక్షించి, నష్టం పెరగకుండా చర్యలు తీసుకోగలదు. తర్వాతి అపాయింట్మెంట్ వరకు ఆగకుండా, రెండు చికిత్సల మధ్య సందేహాల కోసం మీ టీమ్ ఇచ్చిన నంబర్కు ఫోన్ చేయండి.
ముందు సైకిల్స్ బాగానే జరిగితే, తర్వాతి సైకిల్లో ఇది జరగవచ్చా?
జరగవచ్చు. ప్రతి కీమో సైకిల్తో నరాలు మరింత బలహీనపడతాయి. మొదటి ఇన్ఫ్యూజన్లో బాగా పడిన క్యాన్యులా, తర్వాతి సైకిల్స్లో అంత నమ్మకంగా పడకపోవచ్చు. చాలా సైకిల్స్ వెసికెంట్ మందులు ఉన్న రెజిమెన్లకు ఆంకాలజిస్ట్లు కొన్నిసార్లు పోర్ట్ లేదా PICC లైన్ సూచించడానికి ఇదీ ఒక కారణం. మధ్య నరం ద్వారా ఇస్తే ఎక్స్ట్రావేజేషన్ ప్రమాదం తగ్గుతుంది, చేతి నరాలకు పదే పదే సూది గుచ్చడం కూడా తప్పుతుంది.
నా మందు వెసికెంట్ అయితే నర్సు చెబుతారా?
చెబుతారు. ఇన్ఫ్యూజన్ మొదలయ్యే ముందే అడగడం పూర్తిగా సమంజసం. మీకు ఏ మందులు ఇస్తున్నారు, వాటిలో ఏవి వెసికెంట్, డ్రిప్ చోట ఏ మార్పు అనిపిస్తే చెప్పాలి అని అడగండి. ఇది ముందే తెలిస్తే, ఏదైనా తేడాగా అనిపించినప్పుడు మీరు త్వరగా, సరిగ్గా చెప్పగలరు. ఇలాంటి శ్రద్ధను మీ ఆంకాలజీ టీమ్ స్వాగతిస్తుంది, దాని వల్ల వారు ఇంకా త్వరగా స్పందించగలరు.
ఎక్స్ట్రావేజేషన్ అయితే ఎప్పుడూ సర్జరీ అవసరమా?
అవసరం లేదు. త్వరగా గుర్తించి సరిగ్గా చికిత్స చేస్తే చాలా సందర్భాల్లో సర్జరీ లేకుండానే నయమవుతుంది. ఎక్కువ మోతాదులో వెసికెంట్ మందు కారి, కణజాలం చనిపోవడం అప్పటికే మొదలైనప్పుడు సర్జరీ అవసరం అయ్యే అవకాశం ఎక్కువ. అందుకే త్వరగా చెప్పడం ఫలితాన్ని మారుస్తుంది. త్వరగా బయటపడిన చిన్న లీక్ను, చుట్టూ వ్యాపించడానికి సమయం దొరికిన లీక్ కంటే చాలా సులువుగా అదుపు చేయవచ్చు.
ఇంటికి వెళ్లాక డ్రిప్ చోట ఏ ఇన్ఫెక్షన్ లక్షణాలు గమనించాలి?
ఇన్ఫ్యూజన్ తర్వాతి రోజుల్లో ఆ చోట ఎరుపు, వేడి, నొప్పి, వాపు పెరుగుతున్నాయా, ఏదైనా కారుతోందా అని చూడండి. ఇవి ఇన్ఫెక్షన్ సంకేతాలు కావచ్చు. కణజాలం దెబ్బతిన్న చోట వీటికి వెంటనే శ్రద్ధ అవసరం. ఈ మార్పుల్లో ఏదైనా ఒకదానితో పాటు జ్వరం వస్తే, తర్వాతి అపాయింట్మెంట్ కోసం ఆగకుండా అదే రోజు మీ ఆంకాలజీ టీమ్కు ఫోన్ చేయండి.
CION మెడికల్ ఆంకాలజిస్టులు. మీ కీమో ప్రణాళికను ట్యూమర్ బోర్డు కలిసి చూస్తుంది.
రెజిమెన్ ఎంపిక నుంచి ప్రతి సైకిల్కు ముందు బ్లడ్ టెస్టులు, సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ మానిటరింగ్ వరకు — మీ కేసును CION స్పెషలిస్టుల ప్యానెల్ కలిసి సమీక్షిస్తుంది.
Dr. C. Raghavendra Reddy
MBBS(Gold Medal), DNB(General Medicine), DM(Medical Oncology)(Gold Medal)
Dr. Bharati Devi Gorantla
MBBS, MD(General Medicine), DM(Medical Oncology)(Adyar,Chennai), ECMO, MRCP SCE(UK)
Dr. Owais Mohammed
MBBS, MD (General Medicine), DrNB (Medical Oncology), ECMO, MRCP SCE (Medical Oncology) (UK)
Dr. Muralidhar Muddusetty
MBBS (AIIMS), MS (Surgery) (AIIMS), DNB (Surgical Oncology), MRCS (Edinburgh)
Dr. Vinay Mamidala
MBBS, MS(General Surgery), M.Ch(Surgical Oncology), FMAS, FARIS(Ongoing)
Dr. Vajja Sandeep Kumar
MBBS, MS (General Surgery), DrNB (Surgical Oncology), FALS Oncology
మీ కేసుకు ఒక ప్రత్యేక డాక్టర్ కావాలా? బుక్ చేసేటప్పుడు వారి పేరు చెప్పండి.
ఉచిత కన్సల్టేషన్ బుక్ చేయండిమా స్పెషలిస్ట్ తో అపాయింట్మెంట్ బుక్ చేయండి
మీ పేరు, ఫోన్ నంబర్ ఇవ్వండి — 30 నిమిషాల్లో మేమే కాల్ చేసి మీ కన్సల్టేషన్ టైమ్ ఫిక్స్ చేస్తాం.
ఆధారాలు
- ESMO — ESMO Clinical Practice Guidelines
- Macmillan Cancer Support — Treatments and drugs
- Cancer Research UK — Chemotherapy
- National Cancer Institute — Chemotherapy to Treat Cancer
ఈ పేజీ సాధారణ సమాచారం మాత్రమే, ప్రిస్క్రిప్షన్ కాదు. ఇక్కడ చదివినదాని ఆధారంగా ఏ చికిత్సనూ మార్చకండి లేదా ఆపకండి. ఏదైనా ఆందోళనగా ఉంటే మీ చికిత్స బృందాన్ని సంప్రదించండి — లేదా మా హెల్ప్లైన్కు కాల్ చేయండి, సరైన స్పెషలిస్ట్ను చేరుకోవడానికి సహాయం చేస్తాం.
ఇంకా చదవండి
సంబంధిత పేజీలు
మాతో మాట్లాడండి
తర్వాత ఏం చేయాలో తెలియడం లేదా?
ఇప్పటివరకు ఏం తేలిందో చెప్పండి, సరైన స్పెషలిస్ట్ను చేరుకోవడానికి సహాయం చేస్తాం. అన్ని CION కేంద్రాలకూ ఒకే హెల్ప్లైన్.