కీమో సమయంలో పెద్దవాళ్లు కిందపడకుండా, గందరగోళంలో పడకుండా కాపాడుకోవడం

ఇవి ఎందుకు జరుగుతాయో అర్థం చేసుకుని, ఇంట్లో చిన్న చిన్న మార్పులు చేస్తే కిందపడటాన్ని, గందరగోళాన్ని చాలావరకు నివారించవచ్చు. కీమో తీసుకుంటున్న పెద్దవాళ్లు కిందపడటానికి కారణం — ఒకేసారి చాలా ప్రమాదాలు కలిసి రావడం. విశ్రాంతి ఎక్కువైతే కండరాలు బలహీనపడతాయి. శరీరంలో నీరు తగ్గినా, రక్తకణాలు తగ్గినా కళ్లు తిరుగుతాయి. కొన్ని మందులు నిద్రమత్తు తెస్తాయి లేదా లేచి నిలబడినప్పుడు బీపీ పడిపోయేలా చేస్తాయి. పాదాల్లో తిమ్మిర్లు ఉంటే బ్యాలెన్స్ దెబ్బతింటుంది. అలసట వల్ల జాగ్రత్త తగ్గుతుంది.

రాత్రిపూట చీకట్లో బాత్‌రూమ్‌కు వెళ్లడం కిందపడటానికి అత్యంత సాధారణమైన సందర్భం. మన ఇళ్లలో తడి బాత్‌రూమ్ నేల, జారే చాపలు, గదుల మధ్య మెట్లు, కింద ఉండే కమోడ్‌లు — ఈ ప్రమాదాన్ని ఇంకా పెంచుతాయి. ఒక్కసారి కిందపడినా ఎముక విరగవచ్చు, హాస్పిటల్‌లో ఉండాల్సి రావచ్చు, ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా ఉండే స్వతంత్రత పోవచ్చు. అందుకే దీన్ని నివారించడానికి నిజంగా శ్రద్ధ పెట్టాలి.

ఇంటిని సురక్షితంగా మార్చడం సాధారణంగా సులువు, ఖర్చు కూడా తక్కువ. నేల పొడిగా, ఖాళీగా ఉంచండి. జారే చాపలు, వైర్లు తీసేయండి. మంచానికీ బాత్‌రూమ్‌కూ మధ్య ఒక నైట్ లైట్ పెట్టండి. బాత్‌రూమ్‌లో గోడకు పట్టుకునే రాడ్లు (grab bars) అమర్చండి, లేదా గట్టి కుర్చీ పెట్టండి. కింద ఉండే కమోడ్ మీద ఎత్తు సీటు అమర్చడం గురించి ఆలోచించండి. రోజూ వాడే వస్తువులు చేతికి అందేంత దూరంలోనే ఉంచండి — అప్పుడు ఎవరూ స్టూల్ ఎక్కాల్సిన అవసరం ఉండదు. వదులుగా ఉండే చెప్పులు, తడి నేల మీద చెప్పులు లేకుండా నడవడం కంటే, పట్టు ఉన్న సరైన సైజు చెప్పులు వాడమని చెప్పండి. లేచేటప్పుడు ముందు మంచం అంచున కాసేపు కూర్చుని, తర్వాత నెమ్మదిగా లేవమని సాయం చేయండి. కళ్లద్దాలు, వినికిడి యంత్రం వాడటం ఆపవద్దు. చికిత్స కొనసాగే వారాల్లో ఇంట్లోనే మెల్లగా రోజూ నడవడం బలాన్ని, బ్యాలెన్స్‌ను కాపాడుతుంది.

ఒక్కసారిగా వచ్చే గందరగోళం అంటే — కొన్ని గంటల్లో లేదా రోజుల్లో ఆలోచన, స్పృహ మారిపోవడం. ఇది క్రమంగా వచ్చే మతిమరుపు కాదు, వయసుతో వచ్చే మామూలు మార్పు అంతకన్నా కాదు. ఇది ఒక హెచ్చరిక సంకేతం. కీమో తీసుకుంటున్న పెద్దవాళ్లలో దీనికి సాధారణ కారణాలు: ఇన్ఫెక్షన్, శరీరంలో నీరు తగ్గడం, రక్తంలో సోడియం లేదా ఇతర లవణాలు మారడం, షుగర్ బాగా ఎక్కువ లేదా బాగా తక్కువ కావడం, నొప్పి, మలబద్ధకం, నిద్ర సరిగా పట్టకపోవడం, మరియు బలమైన నొప్పి మందులు, నిద్ర మాత్రలు, స్టెరాయిడ్లు, కొన్ని వికారం తగ్గించే మందులు. ఇప్పటికే మతిమరుపు సమస్య ఉన్నవారికి ప్రమాదం ఇంకా ఎక్కువ.

కిందపడటం ఒకే కారణం వల్ల కాదు

బలహీనత, కళ్లు తిరగడం, మందులు, చీకటి రాత్రులు — ఇవన్నీ కలిసి ఒక ప్రమాదం అవుతాయి. ఒక్కదాన్ని సరిచేసినా మిగతావి అలాగే ఉంటాయి, అందుకే అన్నింటినీ కలిపి చూడాలి.

ఇంట్లో చిన్న మార్పులే చాలు

వెలుతురు, పట్టు ఉన్న చెప్పులు, పట్టుకునే రాడ్లు, ఖాళీగా ఉన్న నేల — ఈ నాలుగే చాలా ప్రమాదాలను తగ్గిస్తాయి.

ఒక్కసారిగా గందరగోళం అంటే హెచ్చరిక

ఇది కనిపిస్తే అదే రోజు చికిత్స చేసే బృందానికి ఫోన్ చేయండి. దీని వెనుక ఉన్న కారణానికి చాలాసార్లు వెంటనే చికిత్స అవసరం అవుతుంది. మీ అంతట మీరే ఏ మందునూ ఆపవద్దు, మార్చవద్దు — డాక్టర్లే వాటిని సమీక్షించి ఏమి మార్చాలో నిర్ణయిస్తారు.

మీ ఇంట్లోవాళ్లు ఎందుకు కిందపడ్డారో, ఎందుకు గందరగోళంలో పడ్డారో ఈ పేజీ చెప్పలేదు. దానికి వైద్య పరీక్ష అవసరం, చాలాసార్లు బ్లడ్ టెస్ట్‌లు కూడా అవసరం అవుతాయి. అలాగే ప్రమాదాన్ని పూర్తిగా తీసేయడం కూడా దీని వల్ల కాదు. ఎంత జాగ్రత్తగా చూసుకునే కుటుంబాల్లోనూ ఒక్కోసారి కిందపడటం జరుగుతుంది — అది వాళ్ల తప్పు కాదు.

సురక్షితంగా లేవడం ఎలా

వేగంగా లేచి నిలబడినప్పుడే చాలా మంది కిందపడతారు — ముఖ్యంగా రాత్రిపూట, లేదా చాలాసేపు కూర్చున్న తర్వాత. ముందు మంచం అంచున కూర్చుని, కాళ్లు కదిపి, ఏదైనా గట్టిగా పట్టుకుని నెమ్మదిగా లేవమని చెప్పండి. కళ్లు తిరుగుతున్నట్టు అనిపిస్తే వెంటనే మళ్లీ కూర్చుని, సహాయానికి పిలవమని చెప్పండి.

రాత్రిపూట బాత్‌రూమ్‌కు వెళ్లడం

కీమో, ఎక్కువ నీళ్లు తాగడం, కొన్ని మందులు — రాత్రిపూట మూత్రం ఎక్కువసార్లు రావడానికి కారణం కావచ్చు. మంచం పక్కనే కమోడ్ లేదా యూరినల్ ఉంచడం, బాత్‌రూమ్ దారిలో వెలుతురు, పక్కనే ఇంట్లో ఎవరైనా పడుకోవడం — ఇవి ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తాయి. బృందాన్ని అడగకుండా సాయంత్రం నీళ్లు తగ్గించవద్దు. శరీరంలో నీరు తగ్గితే కళ్లు తిరగడం, గందరగోళం రావచ్చు.

కింద ఉండే కమోడ్‌లు, స్నానం

కాళ్లు బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు కిందికి కూర్చుని లేవడం, పల్లపు స్టూల్ మీద కూర్చుని స్నానం చేయడం చాలా కష్టం. కమోడ్ మీద ఎత్తు సీటు, చేతులు ఉన్న గట్టి ప్లాస్టిక్ కుర్చీ, గోడకు పట్టుకునే రాడ్లు, జారని మ్యాట్ — ఇవి నిజంగా పెద్ద తేడా తెస్తాయి. స్నానం చేస్తున్నప్పుడు ఇంట్లో ఎవరైనా పిలుపు వినిపించే దూరంలో ఉండాలి.

మందులు, కళ్లు తిరగడం

బీపీ మాత్రలు, మూత్రం ఎక్కువ చేసే మందులు, నిద్ర మాత్రలు, కొన్ని నొప్పి మందులు, వికారం తగ్గించే మందులు — కళ్లు తిరగడానికి, నిద్రమత్తుకు కారణం కావచ్చు. తిండి, నీళ్లు తగ్గినప్పుడు ఇది ఇంకా ఎక్కువ. బృందం ఈ మందులను సమీక్షించగలదు. అయితే మీ అంతట మీరే ఏ మందునూ ఆపవద్దు, మార్చవద్దు. కళ్లు తిరగడం, తక్కువ బీపీ రీడింగ్‌లు, అసాధారణమైన నిద్రమత్తు — వీటిని బృందానికి చెప్పండి.

పాదాల్లో తిమ్మిర్లు, బ్యాలెన్స్

కొన్ని కీమో మందుల వల్ల పాదాల్లో తిమ్మిర్లు వస్తాయి (neuropathy). అప్పుడు నేల, మెట్లు, అంచులు కాలికి సరిగా తెలియవు. ఇది మొదలైన వెంటనే బృందానికి చెప్పండి. ఇంట్లో మంచి వెలుతురు ఉంచండి, ఉత్త కాళ్లతో నడవవద్దు, గట్టి అడుగు ఉన్న చెప్పులు వాడండి, మెట్ల దగ్గర పట్టుకునే రాడ్ వాడండి. రోజూ పాదాలు చూసుకోండి — గాయాలు, బొబ్బలు లేకపోతే తెలియకుండానే పెద్దవి అవుతాయి.

బలం నిలుపుకోవడం

కాళ్లు బలహీనపడటమే కిందపడటానికి పెద్ద కారణం. రోజులో కొన్నిసార్లు ఇంట్లో నడవడం, వీలైతే చేతుల సాయం లేకుండా కుర్చీలోంచి లేవడం, సాధారణ కాళ్ల వ్యాయామాలు — ఇవి బలాన్ని కాపాడతాయి. ఫిజియోథెరపిస్ట్ సురక్షితమైన వ్యాయామాలు సూచించగలరు. అలసిపోయినప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి, కానీ రోజంతా మంచం మీదే ఉండటం మంచిది కాదు.

కర్ర, వాకర్ వాడటం

కర్ర లేదా వాకర్ చాలా తేడా తెస్తాయి — కానీ అవి సరైన ఎత్తులో ఉండి, సరిగా వాడితేనే. చాలామంది పెద్దవాళ్లు వీటిని వాడటానికి మనసు అంగీకరించదు. ఫిజియోథెరపిస్ట్ సరైన ఎత్తుకు సరిచేసి, ఎలా వాడాలో నేర్పగలరు. రాత్రిపూట దాన్ని మంచం పక్కనే, చేతికి అందేలా ఉంచండి.

గందరగోళాన్ని గుర్తించడం

సమయం, స్థలం గుర్తుపట్టలేకపోవడం, అసాధారణంగా నిద్రమత్తు, అశాంతిగా కదలడం, అర్థం లేని మాటలు, లేనివి కనిపిస్తున్నట్టు చెప్పడం, ఎప్పుడూ లేని విధంగా ప్రవర్తించడం — ఇలా ఉంటుంది. ఇది రోజంతా వస్తూ పోతూ ఉండవచ్చు, రాత్రిపూట ఎక్కువ కావచ్చు. దీన్ని మొదట గమనించేది ఇంట్లోవాళ్లే. కీమో సమయంలో ఇలాంటి మార్పు కనిపిస్తే అదే రోజు ఫోన్ చేయాలి.

గందరగోళం రాకుండా ఏమి చేయాలి

క్రమం తప్పకుండా నీళ్లు ఇవ్వడం, తినగలిగినది తినిపించడం, నొప్పిని బాగా అదుపులో ఉంచడం, మలబద్ధకం లేకుండా చూడటం, పగలు వెలుతురు, కొంత కదలికతో ఒక క్రమమైన దినచర్య పాటించడం, కళ్లద్దాలు, వినికిడి యంత్రం వాడటం, తెలిసిన వస్తువులు దగ్గర ఉంచడం, ప్రశాంతంగా ధైర్యం చెబుతూ మాట్లాడటం — ఇవన్నీ సహాయపడతాయి. నిద్ర సరిగా లేకపోవడం, నొప్పి — ఈ రెంటినీ బృందానికి చెప్పండి. ఈ రెండింటికీ చికిత్స ఉంది.

హాస్పిటల్‌లో గందరగోళం

తెలియని వార్డు, శబ్దాలు, రాత్రిపూట చెకప్‌లు, కొత్త మందులు — ఇవి ఒక్కసారిగా గందరగోళం తెప్పించవచ్చు. వీలైనంతవరకు తెలిసిన కుటుంబ సభ్యుడు పక్కన ఉండాలి. ఫొటోలు, కళ్లద్దాలు తీసుకెళ్లండి. ఎక్కడ ఉన్నారో, ఎందుకు ఉన్నారో గుర్తు చేస్తూ ఉండండి. అనుమతి ఉంటే కూర్చోబెట్టండి, నడిపించండి. మీ వారికి మామూలుగా ఎలా ఉంటుందో సిబ్బందికి చెప్పండి.

కిందపడిన తర్వాత

కిందపడిన వెంటనే హడావిడిగా లేపవద్దు. దెబ్బ తగిలిందా, తలకు తగిలిందా, మామూలుగా కదపగలుగుతున్నారా అని ముందు చూడండి. లేవలేకపోతే, తీవ్రమైన నొప్పి ఉంటే, లేదా గందరగోళంగా ఉంటే వైద్య సహాయం తీసుకోండి. చిన్నదైనా సరే, ప్రతి పడిపోవడం గురించి బృందానికి చెప్పండి.

ఒక చిన్న నోట్‌బుక్

రోజూ ఎన్ని నీళ్లు తాగారు, మూత్రం ఎలా ఉంది, మలం సాఫీగా అవుతోందా, నిద్ర ఎలా ఉంది, ఎప్పుడైనా కిందపడ్డారా లేదా పడబోయారా, ఏదైనా అయోమయ క్షణం వచ్చిందా — ఇవి ఒక నోట్‌బుక్‌లో రాస్తే బృందానికి ఒక ధోరణి కనిపిస్తుంది. ఏ మందు ఎప్పుడు వేశారో కూడా రాయండి. ప్రతి విజిట్‌కు దాన్ని తీసుకెళ్లండి. వారంలో వేర్వేరు కుటుంబ సభ్యులు చూసుకునేటప్పుడు ఇది మరింత ఉపయోగం.

ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి

ఈరోజే ఇల్లంతా ఒకసారి తిరిగి, ఎక్కడ కాలు తడబడే అవకాశం ఉందో చూడండి. బాత్‌రూమ్ దారిలో వెలుతురు ఏర్పాటు చేయండి. క్రమం తప్పకుండా నీళ్లు, మెల్లని నడక కొనసాగించండి. తర్వాతి విజిట్‌కు అన్ని మందులూ తీసుకెళ్లి సమీక్ష చేయించండి. ఎప్పుడైనా కిందపడినా, ఒక్కసారిగా గందరగోళం వచ్చినా అదే రోజు బృందానికి ఫోన్ చేయండి.