వృద్ధుల్లో కీమో సైడ్ ఎఫెక్ట్స్: ఏమి ఆశించాలి, ఏమి గమనించాలి

పెద్దవాళ్లలో సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ ఆటోమేటిగ్గా ఎక్కువ ఉంటాయని కాదు. చాలామంది బాగానే తట్టుకుంటారు. కానీ కొన్ని సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ, అవి త్వరగా తీవ్రంగా మారగలవు. వయసుతో పాటు కిడ్నీలు, కాలేయం (లివర్) మందును నెమ్మదిగా బయటకు పంపుతాయి. ఎముక మజ్జ (bone marrow) కోలుకోవడానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. కదలిక తగ్గితే కండరాలు వేగంగా బలహీనపడతాయి. దాహం కూడా తక్కువగా తెలుస్తుంది.

అప్పటికే ఉన్న ఇతర జబ్బులు, రోజూ వేసుకునే మాత్రలు ఈ భారాన్ని ఇంకా పెంచుతాయి. అందుకే చిన్నవయసు వారికి పెద్ద ఇబ్బంది అనిపించని ఒక రోజు విరేచనాలు లేదా ఆకలి తగ్గడం, పెద్దవాళ్లను శరీరంలో నీరు తగ్గిపోవడం (dehydration), కళ్లు తిరగడం, కింద పడటం లేదా ఒక్కసారిగా గందరగోళంలోకి నెట్టవచ్చు. ఇది ఎంత ప్రభావం చూపుతుంది అనేది వయసు మీద కాదు, మొత్తం ఆరోగ్య స్థితి మీద ఆధారపడుతుంది. అందుకే ఒకే చికిత్స తీసుకుంటున్న ఇద్దరు పెద్దవాళ్ల అనుభవం పూర్తిగా వేరుగా ఉండవచ్చు.

పెద్దవాళ్లలో ఎక్కువగా కనిపించే నాలుగు సమస్యలు

కింద పడటం, ఒక్కసారిగా గందరగోళం, శరీరంలో నీరు తగ్గడం, కండరాల బలం కోల్పోవడం — ఇవే ఎక్కువగా ఇబ్బంది పెడతాయి. మంచం మీదే ఎక్కువసేపు ఉండటం వల్ల బలం, ఓపిక తగ్గిపోవడాన్నే deconditioning అంటారు. ఇవన్నీ ఒకదానికొకటి ఆజ్యం పోస్తాయి. నీరు తగ్గితే కళ్లు తిరుగుతాయి, గందరగోళం వస్తుంది. గందరగోళం వల్ల కింద పడతారు. పడటం లేదా హాస్పిటల్‌లో ఉండటం వల్ల మళ్లీ మంచానికే పరిమితమై ఇంకా బలహీనపడతారు.

ఇంకా ఎక్కువ ఇబ్బంది పెట్టగలిగేవి: బ్లడ్ కౌంట్ తగ్గడం, ఇన్ఫెక్షన్లు, అలసట, ఆకలి తగ్గి బరువు తగ్గడం, చేతులు కాళ్లలో తిమ్మిర్లు వచ్చి బ్యాలెన్స్ దెబ్బతినడం, నోటి పుండ్లు (mucositis) వల్ల తినలేకపోవడం, తాగలేకపోవడం, వికారం తగ్గించే మందులు లేదా నొప్పి మందుల వల్ల మలబద్ధకం. ఒంటరిగా ఉండేవారిలో మనసు కుంగిపోవడం, ఒంటరితనం కూడా చికిత్స సమయంలో నిశ్శబ్దంగా పెరుగుతాయి.

అదనపు పర్యవేక్షణ ఎందుకు అవసరం

సమస్యలు పెద్దవి కాకముందే పట్టుకోవడానికి అదనపు పర్యవేక్షణ సహాయపడుతుంది. టీమ్‌లు సాధారణంగా బ్లడ్ కౌంట్, కిడ్నీ పనితీరును దగ్గరగా చూస్తారు, బరువు, తాగుతున్న నీటి మోతాదును గమనిస్తారు, ప్రతి విజిట్‌లో కింద పడ్డారా, మతిమరుపు ఉందా అని అడుగుతారు. కళ్లు తిరగడం లేదా మత్తు పెంచే మందులేమైనా ఉన్నాయా అని మొత్తం మందుల జాబితాను సమీక్షిస్తారు. కొన్ని సెంటర్లు సైకిల్స్ మధ్యలో ఫోన్ చేసి అడుగుతాయి.

ఈ పర్యవేక్షణలో కుటుంబం చాలా ముఖ్యమైన భాగం. తినడం, తాగడం, నడక, స్పృహలో మార్పులను మొదట గమనించేది మీరే. పెద్దవాళ్లలో ఇన్ఫెక్షన్ జ్వరంగా కాకుండా గందరగోళం, బలహీనత లేదా కింద పడటంగా కనిపించవచ్చు. అందుకే ఒక్కసారిగా ఏ మార్పు వచ్చినా తర్వాతి అపాయింట్‌మెంట్ వరకు ఆగకుండా అదే రోజు టీమ్‌కు ఫోన్ చేయాలి. ఆ నంబర్ ఇంట్లో అందరికీ కనిపించేలా రాసి పెట్టండి.

మీ వాళ్లకు ఏ సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ వస్తాయో, అవి ఎంత తీవ్రంగా ఉంటాయో ఈ పేజీ చెప్పలేదు. అది వాడుతున్న మందులు, చికిత్స ప్లాన్, వారి ఆరోగ్య స్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అత్యవసర సలహాకు కూడా ఇది ప్రత్యామ్నాయం కాదు. ఆందోళనగా ఉంటే ఇంటర్నెట్‌లో వెతకడం కంటే టీమ్‌కు ఫోన్ చేయడమే మేలు.

ఇన్ఫెక్షన్ ఎందుకు దాక్కుంటుంది?

పెద్దవాళ్ల శరీరం ఇన్ఫెక్షన్‌తో పోరాడుతున్నప్పుడు జ్వరం రాకపోవచ్చు. ముఖ్యంగా స్టెరాయిడ్‌లు లేదా ఉష్ణోగ్రత తగ్గించే నొప్పి మందులు వాడుతుంటే. అలాంటప్పుడు ఇన్ఫెక్షన్ గందరగోళంగా, బలహీనతగా, కింద పడటంగా, సరిగా తినకపోవడంగా, లేదా "మామూలుగా లేరు" అనిపించడంగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది. చికిత్స సమయంలో ఇలాంటి ఆకస్మిక మార్పు ఏదైనా వస్తే దాన్ని ఇన్ఫెక్షన్ కావచ్చని భావించి టీమ్‌కు ఫోన్ చేయండి.

శరీరంలో నీరు తగ్గడం

వయసుతో పాటు దాహం తెలియడం తగ్గుతుంది. రాత్రిపూట బాత్రూమ్‌కు లేవకూడదని కొందరు నీళ్లు తక్కువ తాగుతారు. వాంతులు, విరేచనాలు, జ్వరం, ఆకలి తగ్గడం వల్ల శరీరం నుంచి ఇంకా నీరు పోతుంది. ముదురు రంగు మూత్రం, మూత్రం తక్కువగా రావడం, లేచినప్పుడు కళ్లు తిరగడం, నోరు ఎండిపోవడం, గందరగోళం — ఇవి సంకేతాలు. అడిగేవరకు ఆగకుండా, మీరే తరచుగా తాగడానికి ఇవ్వండి.

బలం కోల్పోవడం (deconditioning)

విశ్రాంతి తీసుకోమని కుటుంబాలు చెప్పడం సహజమే. కానీ రోజంతా పడుకుని ఉంటే పెద్దవాళ్లలో కండరాలు ఊహించని వేగంతో బలహీనపడతాయి. ఆ బలహీనత వల్ల కింద పడే అవకాశం, ఇతరులపై ఆధారపడటం పెరుగుతాయి. టీమ్ వేరేలా చెప్పకపోతే, ఇంట్లోనే కొద్ది దూరం నడవడం, భోజనానికి కూర్చోవడం, తేలికపాటి వ్యాయామాలు చేయడం బలాన్ని నిలబెడతాయి.

అలసట

కీమో వల్ల వచ్చే అలసట సాధారణం, చాలా లోతుగా కూడా ఉండవచ్చు. పెద్దవాళ్లలో ఇది బ్లడ్ కౌంట్ తగ్గడం వల్లనా, నీరు తగ్గడం వల్లనా, నిద్ర సరిగా లేకపోవడం వల్లనా, మనసు కుంగిపోవడం వల్లనా అని వేరు చేయడం కష్టం. అలసట తీవ్రంగా ఉన్నా, పెరుగుతున్నా టీమ్‌కు చెప్పండి. ఈ కారణాల్లో కొన్నింటికి చికిత్స ఉంది. విశ్రాంతిని, తేలికపాటి కదలికను రోజంతా సమంగా పంచుకోండి.

ఆకలి తగ్గడం, బరువు తగ్గడం

రుచి మారడం, వికారం, నోటి పుండ్లు, భోజన సమయంలో ఒంటరితనం — ఇవన్నీ తినడాన్ని తగ్గిస్తాయి. పెద్దవాళ్లలో శరీర నిల్వలు తక్కువ, అందుకే బరువు తగ్గడం త్వరగానే సమస్య అవుతుంది. వారికి ఇష్టమైన ఆహారాన్ని కొద్ది కొద్దిగా, తరచుగా ఇవ్వండి. పడితే పప్పు, పెరుగు, గుడ్లు, పనీర్ లాంటి ప్రొటీన్ జోడించండి. బరువు తగ్గుతూనే ఉంటే టీమ్‌కు చెప్పండి.

తిమ్మిర్లు, బ్యాలెన్స్

కొన్ని కీమో మందులు కాళ్లలో, చేతుల్లో తిమ్మిర్లు లేదా మంటలు కలిగించవచ్చు. పెద్దవాళ్లలో ఇది త్వరగా బ్యాలెన్స్‌ను, ఎగుడుదిగుడు నేలపై నడకను, రాత్రిపూట బాత్రూమ్‌కు వెళ్లడాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. దీన్ని ముందుగానే చెప్పండి. టీమ్ చికిత్సలో మార్పు చేయవచ్చు. ఇంట్లో రాత్రి లైట్లు, జారని చెప్పులు ఉపయోగపడతాయి.

మలబద్ధకం

వికారం తగ్గించే మందులు, నొప్పి మందులు, కదలిక తగ్గడం, ద్రవాలు తక్కువ తీసుకోవడం వల్ల మలబద్ధకం సాధారణం. పెద్దవాళ్లలో ఇది నొప్పి, గందరగోళం, ఆకలి తగ్గడానికి దారితీయవచ్చు. మలం ఎప్పుడు అవుతోందో గమనిస్తూ ఉండండి. చాలాసేపటి నుంచి కాకపోయినా, నొప్పి ఉన్నా టీమ్‌కు చెప్పండి. ఏ విరేచన మందు వేసే ముందైనా వారిని అడగండి.

ప్రమాదాన్ని పెంచే ఇతర మందులు

నిద్ర మాత్రలు, కొన్ని అలర్జీ మందులు, బలమైన నొప్పి మందులు, బీపీ మాత్రలు, కొన్ని వికారం మందులు మత్తు, కళ్లు తిరగడం, గందరగోళాన్ని పెంచవచ్చు. టీమ్ వీటిని సమీక్షించవచ్చు. డాక్టర్ రాసిన మందును మీ అంతట మీరే ఎప్పుడూ ఆపవద్దు, మార్చవద్దు. బదులుగా, మామూలు కంటే ఎక్కువ మత్తుగా లేదా తూలుతున్నట్టు అనిపిస్తే డాక్టర్‌కు చెప్పండి.

మనసు కుంగిపోవడం, ఒంటరితనం

చికిత్స వల్ల పెద్దవాళ్లు తమ దినచర్య, స్నేహితులు, గుడి లేదా ప్రార్థనా స్థలాల నుంచి దూరమవుతారు. మనసు కుంగిపోవడం స్పష్టమైన బాధగా కాకుండా, మౌనంగా ఉండిపోవడంగా, తినకపోవడంగా, లేవడానికి ఇష్టపడకపోవడంగా కనిపించవచ్చు. తోడు, ఒక మామూలు దినచర్య, అలవాటైన పనులు సహాయపడతాయి. అవసరమైతే కౌన్సెలింగ్ లేదా వైద్య చికిత్స కూడా. ఈ మార్పులను టీమ్‌కు చెప్పండి.

వినికిడి, చూపు

వినికిడి లేదా చూపు సరిగా లేకపోతే మందుల సూచనలు అర్థం చేసుకోవడం, లేబుల్ చదవడం, సమస్యను గుర్తించడం కష్టమవుతుంది. హియరింగ్ ఎయిడ్, కళ్లద్దాలు వాడుతూ ఉండేలా చూడండి. మందుల చార్ట్‌ను పెద్ద అక్షరాల్లో స్పష్టంగా రాయండి. ముఖ్యమైన సూచనలను మళ్లీ చెప్పండి. ఈ చిన్న ఏర్పాట్లు మందుల తప్పులను తగ్గిస్తాయి, వారు తమ చికిత్సలో పాలుపంచుకునేలా చేస్తాయి.

హాస్పిటల్‌లో ఉండటం, కోలుకోవడం

పెద్దవాళ్లను అడ్మిట్ చేస్తే, తెలియని వార్డులో గందరగోళం, బలహీనత ఇంకా పెరగవచ్చు. తెలిసిన కుటుంబ సభ్యులు పక్కన ఉండటం, కళ్లద్దాలు, హియరింగ్ ఎయిడ్ తీసుకెళ్లడం, అనుమతి ఉంటే మంచం మీద కూర్చోబెట్టడం, నడిపించడం, పగలు–రాత్రి దినచర్యను మామూలుగా ఉంచడం — ఇవన్నీ కోలుకోవడానికి సహాయపడతాయి, ఆకస్మిక గందరగోళాన్ని తగ్గిస్తాయి.

కొన్ని సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ పేరుకుపోతాయి

అలసట, నరాల లక్షణాల లాంటివి కొన్ని సైకిల్స్ గడిచే కొద్దీ పేరుకుపోవచ్చు. మొదట్లో తట్టుకోగలిగినది తర్వాత కష్టం కావచ్చు. చికిత్స మొదలైనప్పటి నుంచి ఏమి మారిందో ప్రతి విజిట్‌లో టీమ్‌కు చెప్పండి. అప్పుడే వారు సరైన సమయంలో ప్లాన్‌ను, సహాయాన్ని సర్దుబాటు చేయగలరు.

ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి

ఏ సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ వచ్చే అవకాశం ఎక్కువో టీమ్‌ను అడగండి. తాగడం, మూత్రం, తినడం, మలం, నడక, స్పృహ గురించి ఒక సాధారణ రోజువారీ నోట్ రాసుకోండి. వారిని మెల్లగా చురుకుగా ఉంచండి. ఒక్కసారిగా ఏ మార్పు వచ్చినా అదే రోజు ఫోన్ చేయండి.