కీమో తర్వాత ఎముకలు బలహీనపడటం: మీ ఎముకలను ఎలా కాపాడుకోవాలి

ఎముకలు నిర్జీవమైనవి కావు. అవి నిరంతరం కరిగిపోతూ, మళ్లీ కొత్తగా తయారవుతూ ఉంటాయి. ఈ సమతుల్యతను హార్మోన్లు — ముఖ్యంగా స్త్రీలలో ఈస్ట్రోజెన్, పురుషులలో టెస్టోస్టెరాన్ — కాపాడతాయి. క్యాన్సర్ చికిత్సలోని కొన్ని భాగాలు ఈ సమతుల్యతను ఎముకలు కరిగే వైపు తోస్తాయి. దాంతో ఎముకలు పలచబడి, విరిగే అవకాశం పెరుగుతుంది.

కీమోథెరపీ వల్ల స్త్రీలకు ముందుగానే మెనోపాజ్ రావచ్చు. అప్పుడు ఎముకలు వేగంగా కరుగుతాయి. బ్రెస్ట్ క్యాన్సర్‌కు ఇచ్చే హార్మోన్ చికిత్సలు — లెట్రోజోల్ (letrozole), అనాస్ట్రోజోల్ (anastrozole), ఎగ్జిమెస్టేన్ (exemestane) లాంటి ఆరోమాటేజ్ ఇన్హిబిటర్లు, అండాశయాల పనిని ఆపే చికిత్స — ఈస్ట్రోజెన్‌ను ఇంకా తగ్గిస్తాయి. ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్‌కు ఇచ్చే హార్మోన్ చికిత్స టెస్టోస్టెరాన్‌ను తగ్గించి, పురుషులలో గణనీయంగా ఎముకల నష్టం కలిగించవచ్చు. కొన్ని కీమోతో పాటు, లింఫోమా, మైలోమా చికిత్సలో ఎక్కువ కాలం ఇచ్చే స్టెరాయిడ్‌లు కూడా ఎముకలను బలహీనం చేస్తాయి. చికిత్స సమయంలో కదలిక తగ్గడం, ఆకలి లేకపోవడం, విటమిన్ D, కాల్షియం తక్కువగా ఉండటం, కొన్ని క్యాన్సర్లే స్వయంగా — ఇవన్నీ ఈ సమస్యను పెంచుతాయి.

ఎముకలు పలచబడుతున్నప్పుడు సాధారణంగా ఏ లక్షణమూ ఉండదు. ఏదో ఒక ఎముక — ఎక్కువగా మణికట్టు, తుంటి లేదా వెన్నెముక — విరిగినప్పుడే తెలుస్తుంది. చిన్న దెబ్బకే విరగవచ్చు. వెన్నెముక విరిగితే నడుము నొప్పి, ఎత్తు తగ్గడం, వంగిపోయిన భంగిమ కనిపించవచ్చు. అందుకే ప్రమాదం ఎక్కువ ఉన్నవారిలో ఎముకల ఆరోగ్యం చెక్ చేయడం ముఖ్యం.

బోన్ డెన్సిటీ స్కాన్ — దీన్నే చాలాసార్లు DEXA స్కాన్ అంటారు — చాలా తక్కువ మోతాదు X-rays వాడి ఎముకల బలాన్ని కొలుస్తుంది. మీకు ముందుగా మెనోపాజ్ వచ్చినా, హార్మోన్ చికిత్స తీసుకుంటున్నా, ఎక్కువ కాలం స్టెరాయిడ్‌లు వాడినా, లేదా ఎక్కువ వయసు, తక్కువ బరువు, పొగ తాగడం, కుటుంబంలో తుంటి ఎముక విరిగిన చరిత్ర, గతంలో ఎముకలు విరిగిన చరిత్ర లాంటి ఇతర కారణాలు ఉన్నా మీ డాక్టర్ స్కాన్ చేయించమని చెప్పవచ్చు.

ఎముకలను కాపాడుకోవచ్చు. నడక, మెట్లు ఎక్కడం, బరువులతో చేసే వ్యాయామం లాంటి బరువు మోసే వ్యాయామాలు ఎముకల నిర్మాణాన్ని ప్రోత్సహిస్తాయి. పాలు, పెరుగు, పన్నీర్, రాగులు, నువ్వులు, ఆకుకూరల నుంచి తగినంత కాల్షియం, ఎండ నుంచి లేదా డాక్టర్ చెబితే సప్లిమెంట్ల నుంచి తగినంత విటమిన్ D ఎముకలకు తోడ్పడతాయి. పొగాకు మానడం, మద్యం తగ్గించడం సహాయపడతాయి. ఎముకలు పలచబడి ఉంటే అలెండ్రోనేట్ (alendronate), జోలెడ్రానిక్ యాసిడ్ (zoledronic acid), డెనోసుమాబ్ (denosumab) లాంటి ఎముకలను బలపరిచే మందులను డాక్టర్ రాయవచ్చు. ఇవి ఒక్కొక్కరికీ విడిగా డాక్టర్ తీసుకునే నిర్ణయాలు.

ఎముకల నష్టం చాలావరకు నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది

చిన్న దెబ్బకే ఎముక విరగడం మొదటి సూచన కావచ్చు.

స్కాన్‌తో ఎముకల బలం చూడవచ్చు

ప్రమాదం ఎక్కువ ఉన్నవారిలో DEXA స్కాన్ ఎముకల సాంద్రతను కొలుస్తుంది.

ఎముకలను కాపాడుకోవచ్చు

వ్యాయామం, కాల్షియం, విటమిన్ D, అవసరమైతే మందులు తోడ్పడతాయి.

మీ ఎముకలు పలచబడ్డాయా, మీకు మందులు అవసరమా అనేది ఈ పేజీ చెప్పలేదు. బోన్ డెన్సిటీ స్కాన్, మీ డాక్టర్ చేసే పరిశీలన మాత్రమే దానికి సమాధానం ఇవ్వగలవు.

మీకు ఎంత కాల్షియం లేదా విటమిన్ D సప్లిమెంట్ కావాలో కూడా ఇది చెప్పలేదు. ఎక్కువైతే హాని చేయవచ్చు. అందుకే మీ డాక్టర్ సలహానే పాటించండి.

పడిపోకుండా జాగ్రత్తపడటం

ఎముకలను బలపరచుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో, పడిపోకుండా చూసుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం. నేలపై అడ్డంకులు లేకుండా ఉంచండి, ఇంట్లో వెలుతురు బాగా ఉండేలా చూసుకోండి, పట్టు ఉన్న చెప్పులు వేసుకోండి, అవసరమైన చోట పట్టుకునే రాడ్లు పెట్టించండి, బ్యాలెన్స్ వ్యాయామాలు చేయండి. కీమో వల్ల వచ్చే నరాల సమస్య (neuropathy) బ్యాలెన్స్‌ను దెబ్బతీయవచ్చు. అందుకే అదనపు జాగ్రత్త అవసరం.

ఎముకల మందులు, పళ్ల ఆరోగ్యం

కొన్ని ఎముకల మందులు చాలా అరుదుగా దవడ ఎముకపై ప్రభావం చూపవచ్చు, ముఖ్యంగా పన్ను తీయించుకున్న తర్వాత. వీలైతే ఈ మందులు మొదలుపెట్టే ముందు ఒకసారి డెంటల్ చెకప్ చేయించుకోండి, నోటి పరిశుభ్రత బాగా పాటించండి, మీరు ఎముకల మందులు వాడుతున్నారని మీ డెంటిస్ట్‌కు చెప్పండి.

పురుషులు, ఎముకల ఆరోగ్యం

ఎముకలు పలచబడటం స్త్రీల సమస్య అనే అభిప్రాయం ఉంది. కానీ ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్‌కు హార్మోన్ చికిత్స తీసుకుంటున్న పురుషులు, ఎక్కువ కాలం స్టెరాయిడ్‌లు వాడుతున్నవారు కూడా ప్రమాదంలో ఉంటారు.

ముందుగా మెనోపాజ్ వచ్చిన యువతులు

కీమో తర్వాత ముందుగానే మెనోపాజ్ వచ్చిన స్త్రీలకు, వారి క్యాన్సర్‌కు సురక్షితమైతే, ఎముకలను, గుండెను కాపాడటానికి హార్మోన్ రీప్లేస్‌మెంట్ సూచించవచ్చు. ఇది క్యాన్సర్ రకాన్ని బట్టి మారుతుంది. కాబట్టి మీ ఆంకాలజిస్ట్‌ను అడగండి.

చిన్నతనంలో చికిత్స తీసుకున్నవారిలో ఎముకల ఆరోగ్యం

స్టెరాయిడ్‌లు లేదా రేడియోథెరపీ తీసుకున్న పిల్లలకు పెద్దయ్యాక ఎముకల బలం తక్కువగా ఉండవచ్చు. ఎదుగుదల దశలో కదలిక, పోషణ చాలా ముఖ్యం.

ఎముకలోనే క్యాన్సర్

ఎముకల నొప్పికి ఎముకలోని క్యాన్సర్ కూడా కారణం కావచ్చు. తగ్గని నొప్పి, రాత్రిపూట వచ్చే ఎముకల నొప్పి ఎప్పుడూ పరీక్షించుకోవాలి.

బోన్ డెన్సిటీ రిపోర్ట్ అర్థం చేసుకోవడం

బోన్ డెన్సిటీ స్కాన్ ఫలితాలను సాధారణంగా స్కోర్ల రూపంలో ఇస్తారు. మీ ఎముకలను ఆరోగ్యంగా ఉన్న యువకుల ఎముకలతో పోల్చి ఆ స్కోర్ వస్తుంది. మీ ఎముకలు మామూలుగా ఉన్నాయా, కొద్దిగా పలచబడ్డాయా, గణనీయంగా పలచబడ్డాయా, దాని అర్థం ఏమిటి అనేది మీ డాక్టర్ వివరిస్తారు. వయసు, గతంలో ఎముకలు విరిగిన చరిత్ర, ఇతర కారణాలను కూడా వారు పరిగణిస్తారు.

హార్మోన్ చికిత్స తీసుకుంటున్నప్పుడు

ఆరోమాటేజ్ ఇన్హిబిటర్లు లేదా ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ హార్మోన్ చికిత్స తీసుకుంటున్నవారికి, డాక్టర్ సలహా మేరకు, చికిత్స మొదలుపెట్టేటప్పుడు, ఆ తర్వాత కొంత కాలానికోసారి బోన్ డెన్సిటీ చెక్ చేయవచ్చు. ఎముకల నష్టం ఎక్కువగా ఉంటే ఎముకలను బలపరిచే మందులు సూచించవచ్చు.

భారతదేశంలో విటమిన్ D

ఎండ పుష్కలంగా ఉన్నా, భారతదేశంలో విటమిన్ D తక్కువగా ఉండటం సాధారణం. ఇంట్లోనే ఎక్కువ సమయం గడపడం, శరీరం ఎక్కువగా కప్పి ఉంచే దుస్తులు, ఆహారపు అలవాట్లు దీనికి కారణాలు. ఒక బ్లడ్ టెస్ట్‌తో స్థాయిని చూడవచ్చు, అవసరమైతే సప్లిమెంట్లు సూచించవచ్చు.

ఏ వ్యాయామాలు మంచివి

వేగంగా నడవడం, మెట్లు ఎక్కడం, డ్యాన్స్, స్క్వాట్స్, గోడకు ఆనుకుని చేసే పుష్-అప్స్, రెసిస్టెన్స్ బ్యాండ్‌లతో చేసే వ్యాయామాలు ఎముకల నిర్మాణానికి తోడ్పడతాయి. యోగా, తాయ్ చి బ్యాలెన్స్‌ను మెరుగుపరుస్తాయి. మెల్లగా మొదలుపెట్టి క్రమంగా పెంచుకోండి.

భంగిమ, నడుము జాగ్రత్తలు

సరైన భంగిమ, మోకాళ్లు వంచి బరువు ఎత్తడం, ఒక్కసారిగా శరీరాన్ని తిప్పకుండా ఉండటం బలహీనమైన వెన్నెముకపై ఒత్తిడిని తగ్గిస్తాయి.

ప్రొటీన్, ఎముకల బలం

పప్పులు, గుడ్లు, పాలు, చేపలు, చికెన్ నుంచి తగినంత ప్రొటీన్ ఎముకల, కండరాల బలానికి తోడ్పడుతుంది.

కెఫిన్, ఉప్పు

చాలా ఎక్కువ కెఫిన్, ఉప్పు తీసుకోవడం కాల్షియం నష్టాన్ని పెంచవచ్చు. మితంగా ఉండటం మంచిది.

దీర్ఘకాలంలో ఎముకల ఫాలో-అప్

ఎముకల ఆరోగ్యం దీర్ఘకాల విషయం. మీ స్కాన్ రిపోర్ట్‌లను దాచుకోండి, తర్వాతి చెకప్ ఎప్పుడు చేయించాలో అడిగి తెలుసుకోండి.

మీ ఫ్యామిలీ డాక్టర్ పాత్ర

హాస్పిటల్ ఫాలో-అప్ ముగిసిన తర్వాత కూడా, మీ ఫ్యామిలీ డాక్టర్ ఎముకల ఆరోగ్యాన్ని గమనించగలరు, విటమిన్ D చెక్ చేయగలరు, స్కాన్‌లు ఏర్పాటు చేయగలరు.

పెద్ద వయసువారికి

పెద్ద వయసువారికి ఎముకల చికిత్సతో పాటు, పడిపోకుండా జాగ్రత్తలు, కంటి చూపు పరీక్ష, తల తిరిగేలా చేసే మందుల సమీక్ష కూడా ఉపయోగపడతాయి.

తర్వాత ఏమి చేయాలి

మీకు ప్రమాదం ఉందా, బోన్ డెన్సిటీ స్కాన్ అవసరమా అని అడగండి, బరువు మోసే వ్యాయామంతో చురుకుగా ఉండండి, కాల్షియం ఎక్కువ ఉన్న ఆహారం తీసుకోండి, విటమిన్ D చెక్ చేయించుకోండి, పొగాకు మానండి, మద్యం తగ్గించండి, పడిపోకుండా జాగ్రత్తపడండి, అవసరమైతే ఎముకల మందుల గురించి మీ డాక్టర్‌తో మాట్లాడండి.