కీమో తర్వాత అలసట చాలాకాలం కొనసాగితే ఏమి చేయాలి

అవును. చాలామందికి కీమో తర్వాత అలసట నెలల్లో క్రమంగా తగ్గుతుంది, కానీ కొందరు చికిత్స ముగిసిన ఏడాది తర్వాత కూడా, కొన్నిసార్లు చాలా సంవత్సరాలు, పూర్తిగా అలసిపోయినట్టు ఉంటారు. దీన్ని చాలాసార్లు క్యాన్సర్ సంబంధిత అలసట (cancer-related fatigue) అంటారు. ఇది మామూలు అలసట లాంటిది కాదు: శ్రమ చేయకపోయినా వస్తుంది, విశ్రాంతి లేదా నిద్రతో పూర్తిగా తగ్గదు, ఏకాగ్రత, మనసు, ఉద్యోగం, కుటుంబ జీవితం, ఆత్మవిశ్వాసంపై ప్రభావం చూపుతుంది. క్యాన్సర్ పరిశోధనలో ఇది నిజమైనదిగా, బాగా గుర్తించినదిగా ఉంది. అయినా ఇతరులు, కొన్నిసార్లు తామే, దీన్ని బద్ధకంగా లేదా వయసు పైబడటంగా కొట్టిపారేస్తారు. ఇలా అనిపించడం మీరు సరిగ్గా ప్రయత్నించడం లేదని అర్థం కాదు.

ఇది ఎందుకు కొనసాగుతుంది?

దీర్ఘకాల అలసటకు సాధారణంగా అనేక కారణాలు కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శారీరకమైనవి, చికిత్స చేయగలిగినవి: ఎర్ర రక్తకణాలు తగ్గడం, థైరాయిడ్ తక్కువగా పనిచేయడం, ముందుగా వచ్చిన మెనోపాజ్ లేదా టెస్టోస్టెరాన్ తగ్గడం, విటమిన్ లోపాలు, సరిగా నిద్ర పట్టకపోవడం, నిద్రలో ఊపిరి ఆగడం (sleep apnoea), దీర్ఘకాల నొప్పి, కొన్ని మందుల తర్వాత గుండె బలహీనత, డయాబెటిస్, హార్మోన్ టాబ్లెట్లు లేదా నొప్పి మందుల వంటి ఇతర మందుల సైడ్ ఎఫెక్ట్స్. మరికొన్ని క్యాన్సర్ అనుభవం మొత్తానికి సంబంధించినవి: చికిత్స సమయంలో ఫిట్‌నెస్, కండరాలు పోవడం, దిగులు, ఆందోళన, కోలుకోవడంలో నిరంతర ఒత్తిడి. దీని వెనుక ఉన్న శాస్త్రం ఇంకా అధ్యయనంలో ఉంది; కొందరిలో ఒక్క కారణమూ దొరకదు. అందుకే చికిత్స చేయగలిగిన కారణాలను ముందుగా చెక్ చేయడం ఇంకా ముఖ్యం.

ఏమి సహాయపడుతుంది?

కొన్ని పద్ధతులు నిజంగా సహాయపడతాయి. వింతగా అనిపించినా, శారీరక కార్యకలాపాన్ని క్రమంగా పెంచడానికి అలసట తగ్గించడంలో అత్యంత బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి. పనులను విభజించుకోవడం (pacing), విశ్రాంతి విరామాలు ప్లాన్ చేసుకోవడం, నిద్ర అలవాట్లు మెరుగుపరచుకోవడం, మంచి ఆహారం, దిగులు లేదా ఆందోళనకు చికిత్స అన్నీ సహాయపడతాయి. కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT), ప్రత్యేక అలసట కార్యక్రమాలు నిజమైన మార్పు తేగలవు. దీర్ఘకాల అలసటను శాశ్వతంగా అంగీకరించాల్సిన అవసరం చాలామందికి లేదు. ఈ పేజీ సాధ్యమయ్యే కారణాలను వివరిస్తుంది; మీ అలసట వెనుక ఏముందో మీ డాక్టర్ అంచనా వేయగలరు.

మూడు ముఖ్య విషయాలు

ఇది నిజం: దీర్ఘకాల అలసట గుర్తించిన ఆలస్య ప్రభావం, వ్యక్తిత్వ లోపం కాదు. చికిత్స చేయగలిగిన కారణాలను చెక్ చేయించండి: రక్తం, థైరాయిడ్, హార్మోన్, నిద్ర, మనసు పరీక్షలు విలువైనవి. కార్యకలాపం ఎక్కువగా సహాయపడుతుంది: క్రమంగా పెంచే వ్యాయామానికి శక్తి మెరుగుపరచడంలో అత్యంత బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి.

మీ అలసటకు కారణం ఏమిటి, అది ఎంతకాలం ఉంటుంది అనేది ఈ పేజీ చెప్పలేదు. డాక్టర్ మిమ్మల్ని పరీక్షించి టెస్ట్‌లు ఏర్పాటు చేయగలరు. అలసట పూర్తిగా తగ్గిపోతుందని ఇది వాగ్దానం చేయలేదు. కానీ సరైన సపోర్ట్‌తో చాలామంది గణనీయంగా మెరుగవుతారు.

చేయగల పరీక్షలు

మీ డాక్టర్ బ్లడ్ కౌంట్, ఐరన్, విటమిన్ B12, విటమిన్ D, థైరాయిడ్ పనితీరు, కిడ్నీ, లివర్ పనితీరు, షుగర్, హార్మోన్ స్థాయిలు చెక్ చేయవచ్చు. లక్షణాలను బట్టి గుండె పరీక్షలు లేదా నిద్ర అధ్యయనం (sleep study) సూచించవచ్చు. దిగులు, ఆందోళన కోసం స్క్రీనింగ్ కూడా ఉపయోగకరం.

వ్యాయామం ఎందుకు సహాయపడుతుంది

విశ్రాంతే అలసటను తగ్గించాలని అనిపిస్తుంది, కానీ ఎక్కువకాలం విశ్రాంతి ఫిట్‌నెస్‌ను తగ్గించి అలసటను పెంచుతుంది. క్రమంగా పెంచే వ్యాయామం గుండె, కండరాల సామర్థ్యాన్ని, నిద్రను, మనసును మెరుగుపరుస్తుంది. కొన్ని నిమిషాల నడక వంటి చాలా చిన్నదానితో మొదలుపెట్టి నెమ్మదిగా పెంచండి. ఫిజియోథెరపిస్ట్ సహాయం చేయగలరు.

అలసటకు మందులు

క్యాన్సర్ సంబంధిత అలసటను ఒక్కటే నమ్మకంగా తగ్గించే మందు లేదు. డాక్టర్లు దానికి తోడ్పడుతున్న కారణాలకు చికిత్స చేయడంపై దృష్టి పెడతారు. శక్తి కోసమని అమ్మే సప్లిమెంట్ల విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండండి.

ఇది మామూలు అలసటకు ఎలా భిన్నం

మామూలు అలసట సాధారణంగా మంచి నిద్ర లేదా ఒకరోజు విశ్రాంతితో తగ్గుతుంది. క్యాన్సర్ సంబంధిత అలసట చాలాసార్లు తగ్గదు. దీన్ని శరీరాన్నీ, మనసునూ కుంగదీసే బరువైన అలసటగా వర్ణిస్తారు; ఏకాగ్రత, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, ఏదైనా ఆస్వాదించడం కష్టమవుతుంది. ఈ తేడా గుర్తిస్తే డాక్టర్లకు, కుటుంబానికి వివరించడం సులువవుతుంది.

శక్తిని ఆదా చేసే పద్ధతులు

ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్‌లు శక్తిని ఆదా చేసే ఆచరణాత్మక పద్ధతులు నేర్పుతారు: వంట, ఇస్త్రీ వంటి పనులు కూర్చొని చేయడం, తరచుగా వాడే వస్తువులు చేతికి అందేలా ఉంచడం, బరువైన పనులను వారమంతా విభజించడం, పనులు ఇతరులకు అప్పగించడం, ముఖ్యమైన పనులను శక్తి ఎక్కువగా ఉండే సమయానికి ప్లాన్ చేయడం.

నిద్ర, అలసట

దీర్ఘకాల అలసటకు సరిగా నిద్ర పట్టకపోవడం అత్యంత సాధారణ కారణాల్లో ఒకటి. రోజూ ఒకే సమయానికి లేవడం, పగటి నిద్ర తగ్గించడం, ఉదయం ఎండలో ఉండటం, సాయంత్రం కాఫీ, టీ తగ్గించడం, పడుకునే ముందు స్క్రీన్ సమయం తగ్గించడం సహాయపడతాయి. నిద్ర సమస్యలు కొనసాగితే నిద్ర పరీక్ష లేదా నిద్రలేమికి CBT గురించి అడగండి.

ఆహారం, శక్తి

ప్రోటీన్, తృణధాన్యాలు, పండ్లు, కూరగాయలతో క్రమమైన సమతుల ఆహారం, తగినంత నీరు శక్తికి తోడ్పడతాయి. పెద్ద, బరువైన భోజనాలు, ఎక్కువ చక్కెర శక్తిని అకస్మాత్తుగా తగ్గించవచ్చు.

అలసట, మనసు

అలసట, దిగులు ఒకదాన్నొకటి పెంచుకుంటాయి. టాకింగ్ థెరపీలతో లేదా డాక్టర్ రాసిన మందులతో దిగులు లేదా ఆందోళనకు చికిత్స చేస్తే మనసుతో పాటు శక్తి కూడా మెరుగవుతుంది.

ఉద్యోగంలో అలసట

పని గంటలు సర్దుబాటు, విశ్రాంతి విరామాలు, సౌకర్యవంతమైన షెడ్యూల్, శక్తి ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కష్టమైన పనులు చేయడం ఉద్యోగంలో కొనసాగడానికి సహాయపడతాయి. కుటుంబం, సహోద్యోగులకు కనిపించని అలసట అర్థం కాకపోవచ్చు; ఇది గుర్తించిన ఆలస్య ప్రభావమని వివరించడం సహాయపడుతుంది.

స్టెమ్ సెల్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ తర్వాత

ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ తర్వాత అలసట చాలాసార్లు ఎక్కువ తీవ్రంగా, ఎక్కువకాలం ఉంటుంది. ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ టీమ్‌లు పునరావాస కార్యక్రమాలు అందించి, హార్మోన్ లేదా థైరాయిడ్ సమస్యల వంటి ప్రత్యేక కారణాలను చెక్ చేయగలవు.

మెరుగుదల ఎప్పుడు ఆశించాలి

పద్ధతిగా ప్రయత్నిస్తే చాలామంది నెలల వ్యవధిలో క్రమమైన మెరుగుదల గమనిస్తారు. శక్తి స్థాయిలు, పనులు, నిద్ర, మనసు రాసుకునే అలసట డైరీ నమూనాలను చూపించి రోజులను ప్లాన్ చేసుకోవడంలో సహాయపడుతుంది; రోజువారీగా కనిపించని పురోగతిని కూడా చూపిస్తుంది. దీర్ఘకాల అలసట ఎంత ఇబ్బంది పెడుతుందో కుటుంబానికి తెలియకపోవచ్చు; దాని గురించి చెప్పి, నిర్దిష్టమైన సహాయం అడిగితే అందరిపై భారం తగ్గుతుంది.

తర్వాత ఏమి చేయాలి

కొనసాగుతున్న అలసట గురించి డాక్టర్‌కు చెప్పండి, చికిత్స చేయగలిగిన కారణాల చెకప్ అడగండి, క్రమంగా వ్యాయామం మొదలుపెట్టండి, పనులను విభజించుకోండి, నిద్ర అలవాట్లు మెరుగుపరచుకోండి, మనసుకు సపోర్ట్ కోరండి, అలసట కార్యక్రమాలు లేదా థెరపీల గురించి అడగండి.