కీమో తర్వాత గుండె సమస్యలు: సంవత్సరాల తర్వాత కూడా ఎందుకు రావచ్చు

అవును. కొన్ని క్యాన్సర్ చికిత్సలు గుండెపై ప్రభావం చూపుతాయి, కొందరిలో ఆ సమస్యలు చికిత్స పూర్తయిన కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత బయటపడతాయి. ఆలస్యంగా వచ్చే గుండె సమస్యలతో ఎక్కువగా ముడిపడి ఉన్నవి ఆంత్రాసైక్లిన్ (anthracycline) మందులు. డోక్సోరుబిసిన్ (Doxorubicin), ఎపిరుబిసిన్ (Epirubicin), డౌనోరుబిసిన్ (Daunorubicin) ఈ రకానికి చెందినవి. ఇవి గుండె కండరాన్ని నెమ్మదిగా బలహీనపరచగలవు.

కొన్ని బ్రెస్ట్, కడుపు క్యాన్సర్లకు వాడే ట్రాస్టుజుమాబ్ (Trastuzumab) గుండె పంపింగ్ శక్తిని తగ్గించగలదు. ఇది సాధారణంగా చికిత్స సమయంలో లేదా ముగిసిన కొద్ది కాలంలో జరుగుతుంది, చాలాసార్లు తిరిగి సరవుతుంది. కానీ ఆంత్రాసైక్లిన్‌లతో కలిపి ఇచ్చినప్పుడు ప్రమాదం పెరుగుతుంది. లింఫోమా లేదా ఎడమవైపు బ్రెస్ట్ క్యాన్సర్ లాంటి వాటికి ఛాతీకి ఇచ్చే రేడియోథెరపీ, చాలా సంవత్సరాల తర్వాత గుండె కవాటాలు, రక్తనాళాలు, గుండె పొరపై ప్రభావం చూపవచ్చు. ఫ్లూరోయురాసిల్ (Fluorouracil), కేపెసిటబిన్ (Capecitabine), కొన్ని టార్గెటెడ్ మందులు కూడా గుండెపై లేదా బీపీపై ప్రభావం చూపగలవు, కానీ అది ఎక్కువగా చికిత్స జరుగుతున్న సమయానికి దగ్గరగానే.

అందరికీ ఈ సమస్య వస్తుందా?

రాదు. ఈ చికిత్సలు తీసుకున్న అందరికీ గుండె సమస్యలు రావు. చాలామందికి క్యాన్సర్ చికిత్స వల్ల కలిగే లాభం ఈ ప్రమాదం కంటే చాలా ఎక్కువ. ఆంత్రాసైక్లిన్ మొత్తం మోతాదు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, దానితో పాటు ఛాతీకి రేడియోథెరపీ కూడా ఇచ్చినప్పుడు, చిన్నతనంలో లేదా పెద్ద వయసులో చికిత్స జరిగినప్పుడు ప్రమాదం ఎక్కువ. బీపీ, షుగర్, కొలెస్ట్రాల్, పొగతాగడం, అధిక బరువు, ఇంతకుముందే ఉన్న గుండె జబ్బు కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి. చిన్నప్పుడు లేదా యువ వయసులో చికిత్స పొందినవారిలో దశాబ్దాల తర్వాత కూడా గుండె బలహీనపడవచ్చు. అందుకే చిన్నతనంలో క్యాన్సర్ నుంచి బయటపడినవారికి జీవితాంతం గుండె పరీక్షలు చేయించుకోమని సలహా ఇస్తారు.

లక్షణాలు రాకముందే కనిపెట్టవచ్చు

గుండెపై ప్రభావాన్ని చాలాసార్లు లక్షణాలు కనిపించకముందే గుర్తించవచ్చు. మీ చికిత్స, మీ ప్రమాద కారకాలను బట్టి మీ టీమ్ వారు నిర్ణయించిన వ్యవధిలో ఎకోకార్డియోగ్రామ్ (గుండె అల్ట్రాసౌండ్ స్కాన్) చేయించుకోమని చెప్పవచ్చు. దానితో పాటు బీపీ, కొలెస్ట్రాల్, షుగర్ పరీక్షలు కూడా. గుండె బలహీనత తొందరగా బయటపడితే, కార్డియాలజిస్ట్ రాసే గుండె మందులు, జీవనశైలి మార్పులు గుండెను కాపాడటానికి సహాయపడతాయి.

మీరు ఏ చికిత్సలు తీసుకున్నారో తెలుసుకోవడం, ఊపిరి ఆడకపోవడం, చీలమండల వాపు, గుండె దడ లాంటి లక్షణాలను వెంటనే చెప్పడం, మొత్తం గుండె ఆరోగ్యాన్ని చూసుకోవడం అత్యంత ముఖ్యమైన అడుగులు. ఈ పేజీ సాధారణ చిత్రాన్ని మాత్రమే వివరిస్తుంది. మీకు వ్యక్తిగతంగా ఎంత ప్రమాదం ఉందో మీ డాక్టర్లే అంచనా వేయగలరు.

మీకు వ్యక్తిగతంగా గుండె సమస్యల ప్రమాదం ఎంత, మీకు ఏ పరీక్షలు అవసరం అనేది ఈ పేజీ చెప్పలేదు. అది మీ చికిత్స, వయసు, ఆరోగ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మీ ఆంకాలజిస్ట్ లేదా కార్డియాలజిస్ట్ సలహా ఇస్తారు. గుండె స్కాన్ రిపోర్ట్‌లను కూడా ఈ పేజీ వివరించలేదు. మీ ఫలితాల అర్థం ఏమిటో మీ డాక్టర్లను అడగండి.

నష్టం ఎందుకు ఆలస్యంగా బయటపడుతుంది?

ఆంత్రాసైక్లిన్‌లు చికిత్స సమయంలోనే గుండె కండర కణాలను దెబ్బతీయవచ్చు. గుండె కొన్ని సంవత్సరాల పాటు ఆ లోటును భర్తీ చేసుకుంటుంది. కానీ వయసు పెరిగినప్పుడు, లేదా బీపీ, గర్భం, ఇన్ఫెక్షన్, బరువు పెరగడం లాంటి అదనపు భారం పడినప్పుడు ఆ బలహీనత బయటపడవచ్చు. అందుకే చికిత్స ముగిసిన చాలా కాలం తర్వాత కూడా గుండె పరీక్షలు కొనసాగవచ్చు.

ఆంత్రాసైక్లిన్‌ల తర్వాత గర్భం

గర్భం గుండెపై అదనపు భారం వేస్తుంది. ఆంత్రాసైక్లిన్‌లు లేదా ఛాతీకి రేడియోథెరపీ తీసుకున్న మహిళలకు గర్భానికి ముందు లేదా గర్భం మొదట్లో గుండె స్కాన్ చేయించుకోమని సలహా ఇవ్వవచ్చు.

వ్యాయామం, గుండె

క్రమం తప్పని మితమైన వ్యాయామం గుండెకు మంచిది. గుండెపై ప్రభావం చూపే చికిత్స తీసుకుని ఉంటే, కఠినమైన వ్యాయామం మొదలుపెట్టే ముందు గుండె పరీక్ష అవసరమా అని అడగండి.

రేడియోథెరపీ, గుండె రక్తనాళాలు, కవాటాలు

ఛాతీకి రేడియోథెరపీ తీసుకున్నవారికి కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత గుండె ధమనులు సన్నబడే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. అందుకే ఛాతీ నొప్పిని చెప్పడం, కొలెస్ట్రాల్ అదుపులో ఉంచడం చాలా ముఖ్యం. రేడియోథెరపీ వల్ల చాలా సంవత్సరాల తర్వాత గుండె కవాటాలు నెమ్మదిగా మందంగా మారవచ్చు. పరీక్షలో గుండె శబ్దంలో తేడా (murmur) వినిపించినా, ఊపిరి ఆడకపోయినా స్కాన్ చేయవచ్చు.

గుండెను కాపాడే మందులు

గుండె బలహీనత కనిపిస్తే కార్డియాలజిస్ట్ గుండె మందులు రాయవచ్చు. ఈ నిర్ణయాలు ఒక్కొక్కరికి ఒక్కోలా ఉంటాయి. అలాంటి మందులను మీ అంతట మీరే ఎప్పుడూ మొదలుపెట్టవద్దు, మార్చవద్దు.

చిన్నతనంలో చికిత్స పొందినవారు

చిన్నతనంలో ఆంత్రాసైక్లిన్‌లు లేదా ఛాతీ రేడియోథెరపీతో చికిత్స పొందినవారికి జీవితాంతం నిర్ణీత వ్యవధిలో గుండె స్కాన్‌లు చేయించుకోమని సాధారణంగా చెబుతారు, ఎందుకంటే దశాబ్దాల తర్వాత కూడా గుండె బలహీనపడవచ్చు. ఎంత తరచుగా అనేది తీసుకున్న మొత్తం మోతాదు, ఇతర ప్రమాదాలను బట్టి వారి దీర్ఘకాల ఫాలో-అప్ టీమ్ నిర్ణయిస్తుంది.

సహాయపడే బ్లడ్ టెస్ట్‌లు, గుండె లయ

ట్రోపోనిన్ (troponin), నాట్రియురెటిక్ పెప్టైడ్‌లు (natriuretic peptides) లాంటి బ్లడ్ టెస్ట్‌లు కొన్నిసార్లు గుండెపై ఒత్తిడిని గుర్తించడంలో సహాయపడతాయి. ఇవి స్కాన్‌లకు బదులు కాదు, వాటితో పాటు వాడతారు. మీకు ఇవి ఉపయోగమా అనేది మీ డాక్టర్ నిర్ణయిస్తారు. కొందరికి క్యాన్సర్ చికిత్స తర్వాత గుండె లయ తప్పుతుంది. గుండె దడ, కళ్లు తిరగడం, స్పృహ తప్పడం ఉంటే చెప్పండి, ECG లేదా హార్ట్ మానిటర్ ఏర్పాటు చేస్తారు.

ప్రమాద కారకాలను అదుపులో ఉంచడం

బీపీ, షుగర్, కొలెస్ట్రాల్ బాగా అదుపులో ఉంటే గుండెపై భారం తగ్గుతుంది. మీ ఫ్యామిలీ డాక్టర్ వీటిని క్రమం తప్పకుండా చూసి, అవసరమైతే చికిత్స ఇవ్వగలరు.

ఇతర డాక్టర్లకు, భవిష్యత్ చికిత్సకు చెప్పండి

మిమ్మల్ని చూసే ప్రతి డాక్టర్‌కు, ఎమర్జెన్సీ సిబ్బంది, డెంటిస్ట్, మత్తు డాక్టర్ (anaesthetist) సహా, మీరు ఏ క్యాన్సర్ చికిత్సలు తీసుకున్నారో చెప్పండి. భవిష్యత్తులో మళ్లీ క్యాన్సర్ చికిత్స అవసరమైతే, ఇంతకుముందు ఆంత్రాసైక్లిన్‌లు లేదా ఛాతీ రేడియోథెరపీ తీసుకున్నారని మీ ఆంకాలజిస్ట్‌కు చెప్పండి. ఏ మందులు సరిపోతాయనేది దానిపై ఆధారపడుతుంది.

మనసుపై ప్రభావం, గుండె రికార్డు

క్యాన్సర్ తర్వాత గుండె ప్రమాదాల గురించి తెలియడం ఆందోళన కలిగించవచ్చు. పరీక్షలు సమస్యలను తొందరగా పట్టుకోగలవని గుర్తుంచుకోవడం, గుండెకు మంచి అలవాట్లపై దృష్టి పెట్టడం సహాయపడతాయి. గుండె స్కాన్ రిపోర్ట్‌ల కాపీలను మీ ట్రీట్మెంట్ సారాంశంతో పాటు దాచుకోండి. కాలక్రమేణా వచ్చిన మార్పును భవిష్యత్ డాక్టర్లు పోల్చి చూడగలరు.

తర్వాత ఏమి చేయాలి

మీ చికిత్స గుండె ప్రమాదాన్ని పెంచుతుందో లేదో తెలుసుకోండి. దీర్ఘకాల గుండె పరీక్షల గురించి అడగండి. బీపీ, షుగర్, కొలెస్ట్రాల్ అదుపులో ఉంచండి, చురుకుగా ఉండండి, పొగాకు మానేయండి. ఊపిరి ఆడకపోవడం, వాపు, గుండె దడ ఉంటే చెప్పండి. మీ ట్రీట్మెంట్ రికార్డులు జాగ్రత్తగా ఉంచుకోండి.