క్యాన్సర్ జెనెటిక్స్ అర్థం
DNA రిపేర్ జన్యువులు: ఇవి ఎందుకు అంత ముఖ్యం
కణం విభజన చెందిన ప్రతిసారీ జరిగే చిన్న కాపీ పొరపాట్లను DNA రిపేర్ జన్యువులు వెతికి సరిచేస్తాయి. రిపేర్ జన్యువులోనే లోపం ఉంటే, మిగతా చోట్ల పొరపాట్లు మామూలు కంటే చాలా వేగంగా పేరుకుపోతాయి. అందుకే BRCA1, BRCA2, లించ్ సిండ్రోమ్ జన్యువులు లాంటి బాగా పేరున్న వంశపారంపర్య క్యాన్సర్ జన్యువుల్లో చాలావరకు మూలంలో రిపేర్ జన్యువులే. అవి ఏం చేస్తాయో, అవి పోవడం ఎందుకు అంత ముఖ్యమో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది.
ఈ పేజీలో
- DNA రిపేర్ జన్యువులు అసలు ఏం చేస్తాయి?
- వంశపారంపర్య క్యాన్సర్ జన్యువుల వెనుక ఉన్న ముఖ్యమైన రిపేర్ వ్యవస్థలు ఏవి?
- రిపేర్ జన్యువు పోతే మిగతావన్నీ ఎందుకు వేగంగా జరుగుతాయి?
- రిపోర్ట్లో కనిపించే ఈ పదాలకు అర్థం ఏమిటి?
- పనిచేసే రిపేర్ జన్యువు, లోపం ఉన్న రిపేర్ జన్యువు — తేడా ఏమిటి?
- రిపేర్ స్థితి వల్ల సూచించే చికిత్స ఎందుకు మారవచ్చు?
- స్పష్టం చేసుకోవాల్సిన కొన్ని అపోహలు ఏమిటి?
- DNA రిపేర్ జన్యువుల గురించి కుటుంబాలు అడిగే ప్రశ్నలు
సూటిగా సమాధానం
DNA రిపేర్ జన్యువులు అసలు ఏం చేస్తాయి?
DNA రిపేర్ జన్యువులు శరీరంలోని సూచనల్లో (DNA లో) కాపీ చేసేటప్పుడు వచ్చే పొరపాట్లను వెతికి, అవి హాని చేయక ముందే సరిచేస్తాయి. ప్రతి కణం విభజన చెందిన ప్రతిసారీ చిన్న చిన్న పొరపాట్లు చేస్తూనే ఉంటుంది. ఆ పొరపాట్లలో చాలావరకు శాశ్వతంగా మిగిలిపోకుండా ఉండటానికి కారణం ఈ రిపేర్ జన్యువులే. రిపేర్ జన్యువులోనే లోపం ఉంటే, మిగతా అన్ని రకాల పొరపాట్లూ మామూలు కంటే చాలా వేగంగా పేరుకుపోతాయి.
మిగతా జన్యువుల కంటే ఇవి ఎందుకు ఎక్కువ ముఖ్యం?
కణం పెరుగుదలను నడిపించే జన్యువులో గానీ, పెరుగుదలకు బ్రేక్ వేసే జన్యువులో గానీ లోపం ఉంటే, అది ఒక్క సూచనను మాత్రమే ప్రభావితం చేస్తుంది. కానీ రిపేర్ జన్యువులో లోపం ఉంటే, మొత్తం DNA అంతటా పొరపాట్లను పట్టుకునే వ్యవస్థే దెబ్బతింటుంది. అందుకే రిపేర్ పని పోయినప్పుడు దాని ప్రభావం అంత విస్తృతంగా ఉంటుంది.
చాలా వంశపారంపర్య క్యాన్సర్ సిండ్రోమ్ల మూలం ఈ ఒక్క గుంపే
BRCA1, BRCA2, లించ్ సిండ్రోమ్ (Lynch syndrome) జన్యువులు, జెనెటిక్ రిపోర్ట్ల్లో పేర్లు కనిపించే మరికొన్ని జన్యువులు — ఇవన్నీ మూలంలో రిపేర్ జన్యువులే. వీటిలో వారసత్వంగా వచ్చే లోపాలు ఎందుకు ముఖ్యం అంటే, ఒక కణంలో రెండో కాపీ కూడా పోయిన తర్వాత రిపేర్ పని ఆగిపోతుంది. అప్పుడు ఇంకా ఎన్నో లోపాలు వేగంగా పోగుపడతాయి.
ఒక్కటి కాదు, చాలా వ్యవస్థలు
వంశపారంపర్య క్యాన్సర్ జన్యువుల వెనుక ఉన్న ముఖ్యమైన రిపేర్ వ్యవస్థలు ఏవి?
వేర్వేరు రిపేర్ జన్యువులు వేర్వేరు రకాల దెబ్బలను సరిచేస్తాయి. అందుకే అవి వేర్వేరు క్యాన్సర్ సిండ్రోమ్ల్లో కనిపిస్తాయి.
హోమోలోగస్ రీకాంబినేషన్ రిపేర్
DNA నిచ్చెనలోని రెండు పోగులూ తెగిపోయే తీవ్రమైన రకం తెగుదలను ఇది సరిచేస్తుంది. BRCA1, BRCA2 ఈ వ్యవస్థకు చెందినవే. బ్రెస్ట్, అండాశయ (ఓవేరియన్), ప్రోస్టేట్, ప్యాంక్రియాస్ క్యాన్సర్ రిస్క్తో దీనికి ఎక్కువ సంబంధం ఉంటుంది.
మిస్మ్యాచ్ రిపేర్
DNA కాపీ అయ్యేటప్పుడు వచ్చే చిన్న "స్పెల్లింగ్" తప్పులను ఇది సరిచేస్తుంది. MLH1, MSH2 సహా లించ్ సిండ్రోమ్ వెనుక ఉన్న జన్యువులు ఈ వ్యవస్థకు చెందినవి.
బేస్ ఎక్సిషన్ రిపేర్
DNA లో దెబ్బతిన్న ఒక్కో అక్షరాన్ని తీసేసి, దాని స్థానంలో సరైన అక్షరాన్ని పెడుతుంది. పాలిపోసిస్ (పేగులో చాలా చిన్న గడ్డలు), పేగు క్యాన్సర్ సిండ్రోమ్తో ముడిపడిన MUTYH ఈ వ్యవస్థలోనిదే.
ప్రత్యేకమైన రిపేర్ వ్యవస్థలు
కొన్ని అరుదైన వంశపారంపర్య పరిస్థితులు, ఒక గుంపుగా కలిసి పనిచేసే జన్యువుల్లో లోపాల వల్ల వస్తాయి. ఈ జన్యువులు ముఖ్యంగా కష్టమైన, చిక్కుపడిన రకాల DNA దెబ్బను సరిచేస్తాయి. వీటిలో ప్రతి దానికీ తనదైన రిస్క్ తీరు ఉంటుంది కాబట్టి, వాటి గురించి వేరే పేజీల్లో విడిగా వివరించాం.
ఇది మీకు వర్తిస్తుందో లేదో తెలియడం లేదా?
ఆంకాలజిస్ట్ను అడగండిఅది లేకపోతే ఏమవుతుంది
రిపేర్ జన్యువు పోతే మిగతావన్నీ ఎందుకు వేగంగా జరుగుతాయి?
-
DNA నిరంతరం కాపీ అవుతూనే ఉంటుంది
కణం విభజన చెందిన ప్రతిసారీ తన పూర్తి సూచనల సెట్ను కాపీ చేసుకుంటుంది. పూర్తి ఆరోగ్యంగా ఉన్నవారిలో కూడా ఈ సమయంలో చిన్న పొరపాట్లు జరుగుతుంటాయి.
-
మామూలుగా రిపేర్ జన్యువులు ఈ పొరపాట్లను పట్టుకుంటాయి
సరిగ్గా పనిచేసే రిపేర్ వ్యవస్థ చాలా పొరపాట్లను త్వరగా కనిపెట్టి, కణం మళ్లీ విభజన చెందక ముందే వాటిని సరిచేస్తుంది.
-
లోపం ఉంటే ఆ తనిఖీ పోతుంది
ఒక కణంలో రిపేర్ జన్యువు రెండు కాపీలూ పనిచేయడం మానేస్తే, ఆ కణంలో కొత్తగా వచ్చే పొరపాట్లను ఇక ఎవరూ పట్టుకోరు, సరిచేయరు.
-
ఆ కణ వరుసలో పొరపాట్లు చాలా వేగంగా పేరుకుపోతాయి
రిపేర్ లేకపోతే, పొరపాట్లు తుడిచిపెట్టుకుపోకుండా ప్రతి విభజనతో పాటు పోగుపడుతూ ఉంటాయి. కణం పెరుగుదలను నియంత్రించే ఇతర జన్యువుల్లో కూడా ఇలాగే జరుగుతుంది.
-
క్యాన్సర్కు దారితీసే కలయిక వచ్చే అవకాశం పెరుగుతుంది
సరిచేయని పొరపాట్లు ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, ఎప్పుడో ఒకప్పుడు సరిగ్గా ఆ ప్రమాదకరమైన కలయిక ఒకే కణంలో ఏర్పడే అవకాశం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
మీ రిపోర్ట్లో
రిపోర్ట్లో కనిపించే ఈ పదాలకు అర్థం ఏమిటి?
- DNA రిపేర్ జన్యువు (DNA repair gene)
- DNA లో కాపీ చేసేటప్పుడు వచ్చే పొరపాట్లను, అవి శాశ్వతం కాక ముందే వెతికి సరిచేయడమే పనిగా ఉన్న జన్యువు.
- మిస్మ్యాచ్ రిపేర్ (Mismatch repair)
- ఒక రిపేర్ వ్యవస్థ. DNA కాపీ అయ్యేటప్పుడు వచ్చే చిన్న స్పెల్లింగ్ తప్పులను సరిచేస్తుంది. ఇందులో లోపం ఉంటే లించ్ సిండ్రోమ్కు దారితీస్తుంది.
- హోమోలోగస్ రీకాంబినేషన్ (Homologous recombination)
- DNA రెండు పోగులూ తెగిపోయే తీవ్రమైన తెగుదలలను సరిచేసే రిపేర్ వ్యవస్థ. ఇందులో లోపం ఉంటే BRCA1, BRCA2 కు సంబంధించిన రిస్క్ వస్తుంది.
- మైక్రోశాటిలైట్ ఇన్స్టెబిలిటీ (Microsatellite instability)
- కణితి నమూనాలో (tumour sample) కనిపించే ఒక ల్యాబ్ సంకేతం. మిస్మ్యాచ్ రిపేర్ సరిగ్గా పనిచేయడం మానేసిందని ఇది చూపిస్తుంది.
- HRD (homologous recombination deficiency)
- కణితిలో రెండు పోగుల తెగుదలను సరిచేసే పని జరగడం లేదని చూపించే ల్యాబ్ ఫలితం. చికిత్సను ఎంచుకోవడంలో ఇది మార్గదర్శిగా ఉపయోగపడవచ్చు.
మీ నంబర్ ఇవ్వండి, మేమే కాల్ చేస్తాం
ఒక్క నంబర్ చాలు. పెద్ద ఫారం లేదు, ఈ కాల్కు ఎలాంటి ఛార్జీ లేదు.
పక్కపక్కన పెడితే
పనిచేసే రిపేర్ జన్యువు, లోపం ఉన్న రిపేర్ జన్యువు — తేడా ఏమిటి?
చికిత్స మీద కూడా ప్రభావం
రిపేర్ స్థితి వల్ల సూచించే చికిత్స ఎందుకు మారవచ్చు?
ఇప్పటికే రిపేర్ వ్యవస్థను కోల్పోయిన కణం, మామూలు కణం కంటే కొన్ని చికిత్సలకు ఎక్కువగా లొంగుతుంది. ఎందుకంటే ఇంకా దెబ్బ తగిలితే దాన్ని తట్టుకోవడానికి దానికి ఒక దారి తక్కువగా ఉంటుంది. రిపేర్ లోపం నిర్ధారణ అయిన కొన్ని కణితులు కొన్ని ప్రత్యేక రకాల మందులకు బాగా స్పందించడానికి ఇది ఒక కారణం. ఆ చికిత్సా పద్ధతి నేరుగా ఈ జీవశాస్త్రం మీదే ఆధారపడి రూపొందింది.
ఇక్కడ కణితి టెస్టింగ్, వారసత్వ టెస్టింగ్ ఎందుకు కలుస్తాయి?
కణితిలో మైక్రోశాటిలైట్ ఇన్స్టెబిలిటీ లాంటి రిపేర్కు సంబంధించిన గుర్తు కనిపించడం, మొత్తం కుటుంబానికి వారసత్వ టెస్టింగ్ సూచించడానికి స్పెషలిస్ట్ను నడిపించే సాధారణ దారుల్లో ఒకటి. అంతకుముందు కుటుంబంలో వారసత్వ తీరు ఉందని ఎవరూ అనుమానించకపోయినా ఇలా జరగవచ్చు.
ప్రతి రిపేర్ లోపమూ వారసత్వంగా వచ్చినది కాదు
ఏదీ వారసత్వంగా రాకుండానే, కేవలం ఆ కణితిలో మాత్రమే ఏర్పడిన లోపాల వల్ల కూడా కణితి తన రిపేర్ పనిని కోల్పోవచ్చు. ఈ రెండింటినీ వేరు చేసి తెలుసుకోవడానికే, వారసత్వ టెస్టింగ్ను రక్త నమూనా మీద, కణితి కణజాలం మీద చేసే టెస్ట్ నుంచి విడిగా చేస్తారు.
సాధారణ నమ్మకాలు
స్పష్టం చేసుకోవాల్సిన కొన్ని అపోహలు ఏమిటి?
రిపేర్ జన్యువులో లోపం ఆ ఒక్క రిపేర్ వ్యవస్థనే ప్రభావితం చేస్తుంది, మొత్తం DNA బలాన్ని కాదు. మీ మిగతా జన్యువులన్నీ ఇతరుల జన్యువుల లాగానే ఉంటాయి. మారిందల్లా ఒక ప్రత్యేక రకమైన పొరపాటును ఎంత బాగా పట్టుకోగలరు అనేది మాత్రమే.
కేవలం కణితిలో మాత్రమే కనిపించి, రక్త నమూనాలో కనిపించని రిపేర్ లోపం తప్పనిసరిగా వారసత్వంగా వచ్చినది కాదు. అది పిల్లలకు వెళ్లగలదా అనేది, ఆ లోపం శరీరంలోని ప్రతి మామూలు కణంలోనూ ఉందా అనే దాని మీద ఆధారపడుతుంది. వారసత్వ టెస్టింగ్ విడిగా చెక్ చేసేది సరిగ్గా అదే.
ఇక్కడ పేర్లు చెప్పిన జన్యువులు ఇప్పటివరకు ఎక్కువగా అధ్యయనం చేసిన ఉదాహరణలు మాత్రమే. పరిశోధకులు ఇంకా కొత్త రిపేర్ జన్యువులను గుర్తిస్తూనే ఉన్నారు, ఒక్కో జన్యువుకు ఏ క్యాన్సర్లతో సంబంధం ఉందో తెలుసుకుంటూనే ఉన్నారు. కాబట్టి ఈ జాబితాతో కథ ముగిసిపోలేదు. మామూలు ఇంటర్నెట్ సెర్చ్లో కనిపించని కొత్త విషయాలను జెనెటిక్ కౌన్సెలర్ ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకుంటూ ఉంటారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
DNA రిపేర్ జన్యువుల గురించి కుటుంబాలు అడిగే ప్రశ్నలు
BRCA అనేది DNA రిపేర్ జన్యువేనా?
అవును. BRCA1, BRCA2 రెండూ హోమోలోగస్ రీకాంబినేషన్ రిపేర్ వ్యవస్థకు చెందినవి. ఈ వ్యవస్థ DNA లో వచ్చే ఒక తీవ్రమైన రకం తెగుదలను సరిచేస్తుంది. వీటిలో వారసత్వంగా వచ్చే లోపాలు క్యాన్సర్ రిస్క్ను పెంచడానికి ముఖ్య కారణం, ఈ రిపేర్ పని పోవడమే.
మైక్రోశాటిలైట్ ఇన్స్టెబిలిటీ అంటే ఏమిటి?
ఇది కణితి నమూనాలో కనిపించే ఒక ల్యాబ్ ఫలితం. చిన్న కాపీ పొరపాట్లను సరిచేసే మిస్మ్యాచ్ రిపేర్ వ్యవస్థ అక్కడ సరిగ్గా పనిచేయడం లేదని ఇది చూపిస్తుంది. లించ్ సిండ్రోమ్ నిర్ధారణకు దారితీసే మొదటి ఆధారం చాలాసార్లు ఇదే.
రిపేర్ జన్యువులోని లోపాన్ని మందులతో సరిచేయవచ్చా?
జన్యువునే మళ్లీ బాగుచేసే అర్థంలో కాదు. దానికి బదులుగా, కొన్ని చికిత్సలు రిపేర్ వ్యవస్థ పోవడం వల్ల కణితిలో ఏర్పడే బలహీనతను ఉపయోగించుకుంటాయి. రిపేర్ లోపం ఉన్నందుకే కొన్ని రకాల మందులు ప్రత్యేకంగా ఎక్కువ ప్రభావం చూపించవచ్చు.
ఒక రిపేర్ జన్యువు పోతే మిగతా వాటి మీదా ప్రభావం ఉంటుందా?
నేరుగా ఉండదు. వేర్వేరు రిపేర్ వ్యవస్థలు చాలావరకు ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం లేకుండా పనిచేస్తాయి. కాబట్టి మిస్మ్యాచ్ రిపేర్ లాంటి ఒకటి పోయినంత మాత్రాన, హోమోలోగస్ రీకాంబినేషన్ లాంటి మరొకటి తనంతట తానే పనిచేయడం మానదు. టెస్టింగ్ ప్రతి వ్యవస్థనూ విడిగా చూస్తుంది.
వారసత్వంగా వచ్చే రిపేర్ జన్యు లోపాలు చాలా అవయవాలను ఎందుకు ప్రభావితం చేస్తాయి?
రిపేర్ జన్యువు శరీరంలోని ప్రతి కణంలోనూ ఒకేలా పనిచేస్తుంది. కాబట్టి వారసత్వంగా వచ్చిన లోపం, ఆ రిపేర్ వ్యవస్థ ఎక్కువగా అవసరమయ్యే ప్రతి చోటా రిస్క్ పెంచుతుంది. అలాంటి చోట్లు చాలాసార్లు ఒకటి కంటే ఎక్కువ అవయవాలు ఉంటాయి. అందుకే ఒకే కుటుంబ చరిత్రలో చాలా రకాల క్యాన్సర్లు కనిపించవచ్చు.
నా కణితిలో కనిపించిన రిపేర్ సమస్య, వారసత్వ లోపం ఒకటేనా?
తప్పనిసరిగా కాదు. కేవలం ఆ కణితిలో మాత్రమే జరిగిన మార్పుల వల్ల కూడా కణితి రిపేర్ పనిని కోల్పోవచ్చు. అదే లోపం శరీరంలోని ప్రతి కణంలోనూ ఉందా, అది వారసత్వంగా వెళ్లగలదా అని తెలుసుకోవడానికి విడిగా రక్త పరీక్ష అవసరం.
కొన్ని కుటుంబాల్లో రిపేర్ జన్యు లోపాలు ఎక్కువగా ఉంటాయా?
కొన్ని ప్రత్యేక రిపేర్ జన్యు లోపాలు కొన్ని సమాజాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. దానికి కారణం, తరాల క్రితం వారందరికీ ఉమ్మడిగా ఉన్న ఒక పూర్వీకుడు. మీ నేపథ్యానికి ఇది వర్తిస్తుందో లేదో మీ జెనెటిక్ కౌన్సెలర్ చెప్పగలరు.
నా క్యాన్సర్కు రిపేర్ జన్యువుతో సంబంధం ఉందో లేదో ఎక్కడ తెలుసుకోవచ్చు?
ఈ పేజీ సాధారణ జీవశాస్త్రాన్ని మాత్రమే వివరిస్తుంది. మీ ప్రత్యేక కేసులో రిపేర్ జన్యువు పాత్ర ఉందా, ఉంటే దాని అర్థం ఏమిటి అనేది మీ ఆంకాలజిస్ట్ను గానీ, జెనెటిక్ కౌన్సెలర్ను గానీ అడగాల్సిన ప్రశ్న. ఎవరిని అడగాలో తెలియకపోతే CION హెల్ప్లైన్కు ఫోన్ చేయండి.
CION ఆంకాలజిస్టులను కలవండి. మీ కుటుంబ చరిత్ర లేదా జెనెటిక్ రిపోర్ట్ను వారి దగ్గరకు తీసుకురండి.
కుటుంబంలో క్యాన్సర్ ఎక్కువగా కనిపించినవారిని మా మెడికల్ ఆంకాలజిస్టులు చూస్తారు, అవసరమైన చోట జెనెటిక్ కౌన్సెలింగ్, టెస్టింగ్ ఏర్పాటు చేస్తారు, ఆ తర్వాతి తనిఖీలను ప్లాన్ చేస్తారు.
Dr. C. Raghavendra Reddy
MBBS(Gold Medal), DNB(General Medicine), DM(Medical Oncology)(Gold Medal)
Dr. Bharati Devi Gorantla
MBBS, MD(General Medicine), DM(Medical Oncology)(Adyar,Chennai), ECMO, MRCP SCE(UK)
Dr. Owais Mohammed
MBBS, MD (General Medicine), DrNB (Medical Oncology), ECMO, MRCP SCE (Medical Oncology) (UK)
మీ కేసుకు ఒక ప్రత్యేక డాక్టర్ కావాలా? బుక్ చేసేటప్పుడు వారి పేరు చెప్పండి.
ఉచిత కన్సల్టేషన్ బుక్ చేయండిమా స్పెషలిస్ట్ తో అపాయింట్మెంట్ బుక్ చేయండి
మీ పేరు, ఫోన్ నంబర్ ఇవ్వండి — 30 నిమిషాల్లో మేమే కాల్ చేసి మీ కన్సల్టేషన్ టైమ్ ఫిక్స్ చేస్తాం.
ఆధారాలు
- National Cancer Institute — DNA Repair Gene
- Cancer Research UK — Genes and cancer
- GeneReviews (NCBI) — BRCA1/2 Hereditary Breast and Ovarian Cancer
- GeneReviews (NCBI) — Lynch Syndrome
ఈ పేజీ సాధారణ సమాచారం మాత్రమే, ప్రిస్క్రిప్షన్ కాదు. ఇక్కడ చదివినదాని ఆధారంగా ఏ చికిత్సనూ మార్చకండి లేదా ఆపకండి. ఏదైనా ఆందోళనగా ఉంటే మీ చికిత్స బృందాన్ని సంప్రదించండి — లేదా మా హెల్ప్లైన్కు కాల్ చేయండి, సరైన స్పెషలిస్ట్ను చేరుకోవడానికి సహాయం చేస్తాం.
మాతో మాట్లాడండి
మీ క్యాన్సర్కు రిపేర్ జన్యు లోపంతో సంబంధం ఉందని చెప్పారా?
మీ రిపోర్ట్లో గానీ, మీ డాక్టర్ గానీ ఏమి చెప్పారో మాకు చెప్పండి. దాని అర్థం తెలుసుకోవడంలో మేము సహాయం చేస్తాం. అన్ని CION కేంద్రాలకూ ఒకే హెల్ప్లైన్.