క్యాన్సర్ జెనెటిక్స్ అర్థం చేసుకోవడం
టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ అంటే ఏమిటి: సులువైన తెలుగులో
ఒక ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువు ఇచ్చే రక్షణను కణం కోల్పోవాలంటే, సాధారణంగా ఆ జన్యువు రెండు కాపీలూ దెబ్బతినాలి — ఇదే టూ-హిట్ హైపోథిసిస్. పుట్టుకతోనే ఒక కాపీలో లోపం ఉన్న వ్యక్తికి, ఏ ఒక్క కణంలోనైనా రెండో దెబ్బ తగిలితే చాలు, అక్కడ ఆ రక్షణ పోతుంది. ఈ ఆలోచన ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో, కుటుంబ చరిత్రను చదివే తీరును ఇది ఇప్పటికీ ఎందుకు ప్రభావితం చేస్తుందో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది.
ఈ పేజీలో
- టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ అంటే సులువుగా ఏమిటి?
- వారసత్వ లోపం ఉంటే అక్కడికి ఎందుకు వేగంగా చేరుతుంది?
- రెండు దెబ్బలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి ఎలా తగులుతాయి?
- మీకు ఎదురయ్యే పదాలకు సులువైన అర్థం ఏమిటి?
- ఒకే క్యాన్సర్లో వారసత్వ కేసుకూ, వారసత్వం లేని కేసుకూ తేడా ఏమిటి?
- టూ-హిట్ ఆలోచన ఒక కుటుంబానికి నిజంగా ఏమి మారుస్తుంది?
- స్పష్టం చేసుకోవాల్సిన కొన్ని అపోహలు ఏమిటి?
- టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ గురించి కుటుంబాలు అడిగే ప్రశ్నలు
సూటిగా సమాధానం
టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ అంటే సులువుగా ఏమిటి?
ఒక ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువు (కణితి రాకుండా కాపాడే జన్యువు) ఇచ్చే రక్షణను ఒక కణం కోల్పోవాలంటే, సాధారణంగా ఆ జన్యువుకు ఉన్న రెండు కాపీలూ దెబ్బతినాలి — ఇదే ఈ ఆలోచన. ఆ పని చేయడానికి సాధారణంగా పనిచేసే ఒక్క కాపీ సరిపోతుంది. అందుకే ఒక్క లోపం ఒంటరిగా ఇబ్బంది కలిగించడం అరుదు. ఒకే కణంలో, ఒకే జన్యువుకు రెండు వేర్వేరు "దెబ్బలు" (hits) తగలాలి.
ఈ ఆలోచన ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?
పిల్లల్లో వచ్చే ఒక అరుదైన కంటి క్యాన్సర్ను అధ్యయనం చేస్తూ దీన్ని కనుగొన్నారు. తల్లిదండ్రుల్లో ఒకరి నుంచి లోపాన్ని వారసత్వంగా పొందిన పిల్లలకు, ఏ వారసత్వ లోపమూ లేకుండా క్యాన్సర్ వచ్చిన పిల్లలతో పోలిస్తే, ఆ క్యాన్సర్ ముందుగానే వచ్చింది, తరచుగా రెండు కళ్లలోనూ వచ్చింది. క్యాన్సర్ వచ్చిన ప్రతి కణంలో ఒక్కటి కాదు, రెండు వేర్వేరు లోపాలు అవసరమైతేనే ఆ తీరుకు అర్థం ఉంటుంది.
ఆ ఒక్క క్యాన్సర్ దాటి ఈ మోడల్ ఎందుకు ముఖ్యం?
ఇదే రెండు అడుగుల తీరు, వారసత్వంగా వచ్చే చాలా ఇతర క్యాన్సర్ జన్యువులు ఎలా ప్రవర్తిస్తాయో కూడా వివరించింది. అందుకే క్యాన్సర్ జెనెటిక్స్ మొత్తంలో ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువులకు ఇది ఇప్పటికీ ప్రాథమిక మోడల్గా బోధిస్తున్నారు.
ఒకే రెండు దెబ్బలకు రెండు దారులు
వారసత్వ లోపం ఉంటే అక్కడికి ఎందుకు వేగంగా చేరుతుంది?
ఒకే క్యాన్సర్లో వారసత్వంగా వచ్చిన కేసులూ, వారసత్వం లేని కేసులూ ఎందుకు అంత వేరుగా కనిపిస్తాయో టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ వివరిస్తుంది.
వారసత్వ దారి
మొదటి దెబ్బ పుట్టుకతోనే, శరీరంలోని ప్రతి కణంలోనూ ఉంటుంది. ఆ లెక్కలేనన్ని కణాల్లో ఏ ఒక్క కణంలోనైనా రెండో దెబ్బ తగిలితే చాలు, అక్కడ ఆ జన్యువు రక్షణ పోతుంది.
వారసత్వం లేని దారి
ఆ వ్యక్తి జీవితకాలంలో, ఒకే కణం లోపల, రెండు దెబ్బలూ ఒకదాని తర్వాత ఒకటి తగలాలి. దీనికి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది, ఇది ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు జరిగే అవకాశం చాలా తక్కువ.
వారసత్వ కేసులు ఎందుకు ముందుగా కనిపిస్తాయి?
మొదటి దెబ్బ ఇప్పటికే అన్ని చోట్లా ఉంటుంది కాబట్టి, ఇంకొక్క సంఘటన జరిగితే చాలు. అది లక్షలాది కణాల్లో దేనిలోనైనా జరగవచ్చు. అందుకే అది చిన్న వయసులోనే జరిగే అవకాశం చాలా ఎక్కువ.
జంటగా ఉండే అవయవాల్లో రెండు వైపులా ఎందుకు రావచ్చు?
మొదటి దెబ్బ ప్రతి కణంలో ఉంటుంది కాబట్టి, కళ్ల లాంటి జంట అవయవాల్లో రెండు వైపులా విడివిడిగా రెండో దెబ్బ తగలవచ్చు. రెండు దెబ్బలూ యాదృచ్ఛికంగా ఒకే చోట తగలాల్సి వచ్చినప్పుడు ఇలా జరిగే అవకాశం చాలా తక్కువ.
ఇది మీకు వర్తిస్తుందో లేదో తెలియడం లేదా?
ఆంకాలజిస్ట్ను అడగండిఒక కణంలో ఇది ఎలా జరుగుతుంది
రెండు దెబ్బలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి ఎలా తగులుతాయి?
-
కణం పనిచేసే రెండు కాపీలతో మొదలవుతుంది
చాలా ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువుల విషయంలో, ఆ పనిని సరిగ్గా చేయడానికి ఏ ఒక్క కాపీ అయినా సరిపోతుంది.
-
మొదటి దెబ్బ ఒక కాపీని దెబ్బతీస్తుంది
ఇది పుట్టుకతోనే వారసత్వంగా రావచ్చు, లేదా జీవితకాలంలో ఒక కణంలోని ఒక కాపీకి జరగవచ్చు. ఏ విధంగా జరిగినా, ఆ కణంలో ఇంకా పనిచేసే ఒక కాపీ మిగిలే ఉంటుంది.
-
ప్రస్తుతానికి కణం మామూలుగానే పనిచేస్తుంది
పనిచేసే ఒక కాపీ ఇంకా ఉంది కాబట్టి, కణం తన పనిని ఊహించినట్టే చేస్తూ ఉంటుంది — తరచుగా ఏళ్ల తరబడి.
-
రెండో దెబ్బ మిగిలిన కాపీని దెబ్బతీస్తుంది
మామూలుగా జరిగే అరుగుదల, కణం కాపీ చేసుకునేటప్పుడు జరిగే పొరపాటు, లేదా మరో ప్రభావం — వీటిలో ఏదో ఒకటి అదే కణంలో మిగిలిన చివరి పనిచేసే కాపీని దెబ్బతీస్తుంది.
-
ఆ కణంలో జన్యువు రక్షణ పోతుంది
పనిచేసే కాపీ ఏదీ మిగలకపోవడంతో, ఆ జన్యువు ఇచ్చిన రక్షణ పోతుంది. ఆ కణం నుంచి పుట్టే కణాలన్నీ అదే నష్టాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తాయి.
మీ రిపోర్ట్లో
మీకు ఎదురయ్యే పదాలకు సులువైన అర్థం ఏమిటి?
- రెండు దెబ్బల సిద్ధాంతం (two-hit hypothesis)
- ఒక ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువు రక్షణ పోవాలంటే, సాధారణంగా ఒకే కణంలో దాని రెండు కాపీలూ దెబ్బతినాలి అని చెప్పే మోడల్.
- మొదటి దెబ్బ (first hit)
- జన్యువులో ముందుగా దెబ్బతిన్న కాపీ. ఇది పుట్టుకతో వారసత్వంగా రావచ్చు, లేదా జీవితకాలంలో కలగవచ్చు.
- రెండో దెబ్బ (second hit)
- మిగిలిన పనిచేసే కాపీకి కలిగే నష్టం. ఇదే చివరికి ఆ కణంలో జన్యువు రక్షణను తొలగిస్తుంది.
- లాస్ ఆఫ్ హెటెరోజైగోసిటీ (loss of heterozygosity)
- ఒక కణం ఒక జన్యువుకు మిగిలిన ఒక్క పనిచేసే కాపీని కూడా కోల్పోయి, ఏదీ మిగలని స్థితికి ల్యాబ్లో వాడే పదం.
- బైఅల్లెలిక్ (biallelic)
- ఒక జన్యువు రెండు కాపీలనూ ప్రభావితం చేయడం. బైఅల్లెలిక్ ఫలితం అంటే రెండు దెబ్బలూ ఇప్పటికే తగిలాయని అర్థం.
మీ నంబర్ ఇవ్వండి, మేమే కాల్ చేస్తాం
ఒక్క నంబర్ చాలు. పెద్ద ఫారం లేదు, ఈ కాల్కు ఎలాంటి ఛార్జీ లేదు.
పక్కపక్కన పెడితే
ఒకే క్యాన్సర్లో వారసత్వ కేసుకూ, వారసత్వం లేని కేసుకూ తేడా ఏమిటి?
ఈ మోడల్ ఇప్పటికీ ఎందుకు వాడుతున్నారు
టూ-హిట్ ఆలోచన ఒక కుటుంబానికి నిజంగా ఏమి మారుస్తుంది?
టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ కేవలం చరిత్ర కాదు. తక్కువ వయసులో నిర్ధారణ కావడం, లేదా జంట అవయవంలో రెండు వైపులా క్యాన్సర్ రావడం — వీటిని కౌన్సెలర్ పరిశీలించదగిన సంకేతంగా ఎందుకు చూస్తారో దానికి కారణం ఇదే. మొదటి దెబ్బ పుట్టుకతోనే ఉంటే సరిగ్గా ఇవే తీరులు కనిపిస్తాయని మనం ఊహించవచ్చు.
కొంతమంది క్యారియర్లు ఎందుకు ఆరోగ్యంగానే ఉంటారో కూడా ఇది వివరిస్తుంది
మొదటి దెబ్బ ఉన్నంత మాత్రాన, ఒక వ్యక్తి జీవితకాలంలో ఏదో ఒక కణంలో రెండో దెబ్బ తగులుతుందా లేదా అన్నది తేలిపోదు. అది కొంతవరకు యాదృచ్ఛికం. అందుకే ఒకే వారసత్వ లోపం ఉన్న ఇద్దరు బంధువుల అనుభవాలు చాలా వేరుగా ఉండవచ్చు.
ప్రతి క్యాన్సర్ జన్యువూ ఈ మోడల్కు సరిగ్గా సరిపోదు
కొన్ని జన్యువులకు, ముఖ్యంగా ఆంకోజీన్లకు (oncogenes), ఇక్కడ వివరించినట్టు రెండు కాపీలూ దెబ్బతినాల్సిన అవసరం లేదు; లోపం ఉన్న ఒక్క కాపీ సరిపోవచ్చు. టూ-హిట్ మోడల్ ప్రత్యేకంగా ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువులకే వర్తిస్తుంది. వారసత్వ క్యాన్సర్ టెస్టింగ్లో వెతికేది ఎక్కువగా ఆ జన్యువులనే.
సాధారణ నమ్మకాలు
స్పష్టం చేసుకోవాల్సిన కొన్ని అపోహలు ఏమిటి?
రెండో దెబ్బకు ఏ షెడ్యూలూ లేదు. అది ఆ అవయవంలోని చాలా కణాల్లో జరిగే యాదృచ్ఛిక సంఘటనల మీద ఆధారపడుతుంది. అందుకే వారసత్వ లోపం ఉన్న చాలామంది క్యారియర్లకు, సుదీర్ఘ జీవితంలో కూడా, ఆ లోపంతో ముడిపడిన క్యాన్సర్ ఎప్పటికీ రాదు.
టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ ఒక ప్రత్యేక జన్యువు తన రక్షణను కోల్పోవడాన్ని వివరిస్తుంది, మొత్తం క్యాన్సర్ను కాదు. కణితి నిజంగా ఏర్పడటానికి ముందు, చాలా క్యాన్సర్లకు ఆ తర్వాత ఇతర జన్యువుల్లో మరిన్ని లోపాలు కావాలి. కాబట్టి రెండు దెబ్బలు సాధారణంగా కథకు ప్రారంభమే కానీ, కథ మొత్తం కాదు.
ఒక అవయవం లక్షలాది కణాలతో తయారవుతుంది. జీవితాంతం వాటిలో ప్రతి కణం మళ్లీ మళ్లీ విభజన చెందుతూ ఉంటుంది. అన్ని అవకాశాల్లో, మొదటి దెబ్బ ఇప్పటికే ఉన్న కనీసం ఒక్క కణంలో రెండో దెబ్బ తగలడం, ఒక్క కణాన్ని విడిగా చూసినప్పటి కంటే చాలా ఎక్కువ అవకాశం ఉన్న విషయం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ గురించి కుటుంబాలు అడిగే ప్రశ్నలు
టూ-హిట్ హైపోథిసిస్ ప్రతి క్యాన్సర్ జన్యువుకూ వర్తిస్తుందా?
ఇది ప్రత్యేకంగా ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువులకు వర్తిస్తుంది; ఒక కణాన్ని కాపాడటానికి వాటిలో సాధారణంగా రెండు కాపీలూ పనిచేస్తుంటాయి. ఆంకోజీన్లు వేరుగా ప్రవర్తిస్తాయి, ఎందుకంటే లోపం ఉన్న ఒక్క కాపీ ఒంటరిగానే సమస్య కలిగించడానికి తరచుగా సరిపోతుంది.
ఈ ఆలోచనను ఏ క్యాన్సర్ నుంచి మొదట కనుగొన్నారు?
పిల్లల్లో వచ్చే అరుదైన వారసత్వ కంటి క్యాన్సర్ రెటినోబ్లాస్టోమా (retinoblastoma) ను అధ్యయనం చేసి, వారసత్వ కేసులను కుటుంబ చరిత్ర లేని కేసులతో పోల్చడం ద్వారా ఇది వచ్చింది. అక్కడ కనిపించిన తీరు ఆ తర్వాత చాలా విస్తృతంగా వర్తిస్తుందని తేలింది.
నాకు మొదటి దెబ్బ ఉంటే, రెండోది ఎప్పుడు తగులుతుందో డాక్టర్లు చెప్పగలరా?
చెప్పలేరు. రెండో దెబ్బను ముందుగా ఊహించడం గానీ, దానికి షెడ్యూల్ ఉండటం గానీ లేదు. సర్వైలెన్స్ (క్రమం తప్పని తనిఖీలు) ఉన్నది సరిగ్గా అందుకే — అది ఎప్పుడు జరుగుతుందో, అసలు జరుగుతుందో లేదో ఊహించడానికి కాదు, ఏ మార్పునైనా ముందుగానే పట్టుకోవడానికి.
రెండో దెబ్బ నా శరీరంలోని ప్రతి కణంలోనూ తగులుతుందా?
లేదు. ఆ ఒక్క కణం రక్షణ పోవడానికి, సంబంధిత కణజాలంలోని ఒక్క కణంలో అది జరిగితే చాలు. ఆ ప్రత్యేక సంఘటన వల్ల మీ మిగతా కణాలపై ఏ ప్రభావమూ ఉండదు.
జీవనశైలి మార్చుకుంటే రెండో దెబ్బను ఆపగలమా?
సాధారణంగా ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి, నష్టం కలిగిస్తాయని తెలిసిన ప్రభావాలకు — ముఖ్యంగా పొగాకుకు — దూరంగా ఉండటం, మరింత నష్టం పేరుకుపోయే అవకాశాన్ని తగ్గించగలవు. కానీ రెండో దెబ్బ ఎప్పటికీ తగలదని ఇది వాగ్దానం కాదు. ఎందుకంటే అందులో కొంత భాగం మనిషి నియంత్రణలో ఉన్న దేని వల్లా కాకుండా, మామూలుగా జరిగే కణ విభజన వల్లే వస్తుంది.
రిపోర్ట్లో "లాస్ ఆఫ్ హెటెరోజైగోసిటీ" అంటే ఇదేనా?
స్థూలంగా అవును. ఒక కణంలో ఒక ప్రత్యేక జన్యువుకు పనిచేసే కాపీ ఏదీ మిగల్లేదని చెప్పడానికి ల్యాబ్ వాడే పదమే లాస్ ఆఫ్ హెటెరోజైగోసిటీ. రెండో దెబ్బ కలిగించేది సరిగ్గా ఇదే.
బైఅల్లెలిక్ ఫలితం అంటే రెండు దెబ్బలూ ఇప్పటికే తగిలాయనా?
అవును, ఇది కణితి నమూనాలో కనిపించినప్పుడు, టెస్ట్ చేసిన కణాల్లో ఆ జన్యువు రెండు కాపీలూ ప్రభావితమయ్యాయని సాధారణంగా అర్థం. ఆ ప్రత్యేక ఫలితం మీ పరిస్థితికి ఏమిటో మీ స్పెషలిస్ట్ మీకు వివరిస్తారు.
ఇది మా సొంత కుటుంబ చరిత్రకు ఎలా వర్తిస్తుందో ఎవరిని అడగాలి?
ఈ పేజీ సాధారణ మోడల్ను మాత్రమే వివరిస్తుంది. ఇది ఒక ప్రత్యేక జన్యువుకు, ఒక ప్రత్యేక కుటుంబానికి ఎలా వర్తిస్తుందనేది జెనెటిక్ కౌన్సెలర్ను అడగాల్సిన ప్రశ్న. ఎవరిని సంప్రదించాలో తెలియకపోతే CION హెల్ప్లైన్కు ఫోన్ చేయండి.
CION ఆంకాలజిస్టులను కలవండి. మీ కుటుంబ చరిత్ర లేదా జెనెటిక్ రిపోర్ట్ను వారి దగ్గరకు తీసుకురండి.
కుటుంబంలో క్యాన్సర్ ఎక్కువగా కనిపించినవారిని మా మెడికల్ ఆంకాలజిస్టులు చూస్తారు, అవసరమైన చోట జెనెటిక్ కౌన్సెలింగ్, టెస్టింగ్ ఏర్పాటు చేస్తారు, ఆ తర్వాతి తనిఖీలను ప్లాన్ చేస్తారు.
Dr. C. Raghavendra Reddy
MBBS(Gold Medal), DNB(General Medicine), DM(Medical Oncology)(Gold Medal)
Dr. Bharati Devi Gorantla
MBBS, MD(General Medicine), DM(Medical Oncology)(Adyar,Chennai), ECMO, MRCP SCE(UK)
Dr. Owais Mohammed
MBBS, MD (General Medicine), DrNB (Medical Oncology), ECMO, MRCP SCE (Medical Oncology) (UK)
మీ కేసుకు ఒక ప్రత్యేక డాక్టర్ కావాలా? బుక్ చేసేటప్పుడు వారి పేరు చెప్పండి.
ఉచిత కన్సల్టేషన్ బుక్ చేయండిమా స్పెషలిస్ట్ తో అపాయింట్మెంట్ బుక్ చేయండి
మీ పేరు, ఫోన్ నంబర్ ఇవ్వండి — 30 నిమిషాల్లో మేమే కాల్ చేసి మీ కన్సల్టేషన్ టైమ్ ఫిక్స్ చేస్తాం.
ఆధారాలు
- National Cancer Institute — Knudson's Two-Hit Hypothesis
- GeneReviews (NCBI) — Retinoblastoma
- Cancer Research UK — Genes and cancer
- MedlinePlus Genetics — What is a genetic predisposition to disease?
ఈ పేజీ సాధారణ సమాచారం మాత్రమే, ప్రిస్క్రిప్షన్ కాదు. ఇక్కడ చదివినదాని ఆధారంగా ఏ చికిత్సనూ మార్చకండి లేదా ఆపకండి. ఏదైనా ఆందోళనగా ఉంటే మీ చికిత్స బృందాన్ని సంప్రదించండి — లేదా మా హెల్ప్లైన్కు కాల్ చేయండి, సరైన స్పెషలిస్ట్ను చేరుకోవడానికి సహాయం చేస్తాం.
ఇంకా చదవండి
సంబంధిత పేజీలు
మాతో మాట్లాడండి
నిర్ధారణ అయిన వయసు ఇంత ముఖ్యం ఎందుకు అని ఆలోచిస్తున్నారా?
ఎవరికి ఏ వయసులో క్యాన్సర్ నిర్ధారణ అయిందో మాకు చెప్పండి. జెనెటిక్ రిఫరల్ అవసరమా కాదా అని అర్థం చేసుకోవడంలో మేము సహాయం చేస్తాం. అన్ని CION కేంద్రాలకూ ఒకే హెల్ప్లైన్.