లివర్ సమస్య ఉన్నప్పుడు కీమోథెరపీ: ప్లాన్ ఎలా మారుతుంది

చాలాసార్లు తీసుకోవచ్చు, కానీ లివర్ సమస్య ఉంటే చికిత్స ప్లాన్ మారే అవకాశం ఎక్కువ. చాలా కీమో మందులను శరీరంలో విడగొట్టేది కాలేయం (లివర్) — డోసిటాక్సెల్ (Docetaxel), పాక్లిటాక్సెల్ (Paclitaxel), ఇరినోటెకాన్ (Irinotecan), డాక్సోరుబిసిన్ (Doxorubicin), విన్‌క్రిస్టిన్ (Vincristine) వీటిలో ఉన్నాయి. లివర్ సరిగ్గా పనిచేయకపోతే ఈ మందులు శరీరంలో పేరుకుపోయి సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ ఎక్కువ కావచ్చు.

అందుకే మీ ఆంకాలజిస్ట్ మందు మోతాదు తగ్గించవచ్చు, లివర్‌పై భారం తక్కువ వేసే వేరే మందు ఎంచుకోవచ్చు, లేదా లివర్ టెస్ట్‌లు మెరుగయ్యే వరకు చికిత్సను వాయిదా వేయవచ్చు. ప్రతి సైకిల్‌కు ముందు బ్లడ్ టెస్ట్‌లతో లివర్ పనితీరు చూస్తారు — బిలిరుబిన్ (bilirubin), లివర్ ఎంజైమ్‌లు, ఆల్బుమిన్ (albumin) వీటిలో ఉంటాయి. ఆ ఫలితాలే సురక్షితమైన నిర్ణయాలకు దారి చూపుతాయి. హెపటైటిస్ B, C, షుగర్‌తో, బరువుతో ముడిపడిన ఫ్యాటీ లివర్, మద్యం వల్ల కలిగే దెబ్బ — ఇవన్నీ మన దేశంలో సాధారణం. అందుకే ఈ పరీక్షలు చాలామందికి ముఖ్యమవుతాయి.

హెపటైటిస్ B గురించి ప్రత్యేక శ్రద్ధ ఎందుకు?

శరీరంలో దాగి ఉన్న హెపటైటిస్ B ఇన్ఫెక్షన్ కీమోథెరపీ వల్ల ఒక్కసారిగా తిరగబెట్టవచ్చు, కొన్నిసార్లు తీవ్రంగా. అందుకే చికిత్స మొదలుపెట్టే ముందు స్క్రీనింగ్ చేయడం, అవసరమైతే మీ డాక్టర్ రాసిచ్చే యాంటీవైరల్ మందు వాడటం ముఖ్యం.

లివర్ ఎక్కువగా దెబ్బతిన్నప్పుడు

లివర్ గట్టిపడిపోయి మచ్చలు ఏర్పడినప్పుడు (scarring) ఇంకొన్ని సమస్యలు వస్తాయి. ప్లీహం (spleen) పెద్దదవడం వల్ల ప్లేట్‌లెట్లు తగ్గడం, ఆహార నాళంలో నరాలు ఉబ్బి రక్తస్రావం కావచ్చు, పొట్టలో నీరు చేరడం, లివర్ విషపదార్థాలను తొలగించలేనప్పుడు తికమక పడటం — ఇవన్నీ కీమోను ఎంత సురక్షితంగా ఇవ్వగలమనే దానిపై ప్రభావం చూపుతాయి. ఇలాంటప్పుడు లివర్ స్పెషలిస్ట్ కూడా ప్లాన్‌లో పాల్గొంటారు.

లివర్ టెస్ట్‌లు క్యాన్సర్ వల్ల కూడా మారవచ్చు

కొన్నిసార్లు లివర్ టెస్ట్‌లు అసాధారణంగా రావడానికి కారణం క్యాన్సరే — క్యాన్సర్ లివర్‌కు వ్యాపించడం వల్ల, లేదా కణితి పిత్త నాళాన్ని (bile duct) అడ్డుకోవడం వల్ల. ఇలాంటప్పుడు క్యాన్సర్‌కు చికిత్స చేస్తే లివర్ పనితీరు మెరుగవ్వొచ్చు. పిత్త నాళం అడ్డుకుంటే చర్మం, కళ్లు పసుపు రంగులోకి మారతాయి. దాన్ని ముందుగా ఎండోస్కోపీ ద్వారా లేదా చర్మం గుండా స్టెంట్ వేసి తెరుస్తారు, తర్వాత కీమోను మరింత సురక్షితంగా ఇవ్వగలుగుతారు. మీ లివర్ టెస్ట్‌లు ఎందుకు మారాయో, ఏమి చేయగలరో మీ టీమ్ వివరిస్తుంది.

ఫలానా కీమో మీ లివర్‌కు సురక్షితమా, ఎంత మోతాదు ఇవ్వాలి అనేది ఈ పేజీ చెప్పలేదు. అది మీ లివర్ టెస్ట్‌లు, లివర్ సమస్యకు కారణం, మీ క్యాన్సర్, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మీ లివర్ రిపోర్ట్‌లను అర్థం చేసి చెప్పడం కూడా ఈ పేజీ పని కాదు. ఆ ఫలితాలు మీ చికిత్సకు ఏమి అర్థమో మీ డాక్టర్లను అడిగి తెలుసుకోండి.

ఫ్యాటీ లివర్

షుగర్, బరువు పెరగడంతో పాటు ఫ్యాటీ లివర్ ఇప్పుడు చాలా మందిలో కనిపిస్తోంది. తేలికపాటి ఫ్యాటీ లివర్ ఉంటే కీమోలో పెద్ద మార్పులు అవసరం కాకపోవచ్చు. కానీ స్టెరాయిడ్లతో సహా కొన్ని మందులు దాన్ని ఎక్కువ చేయవచ్చు. షుగర్ అదుపులో ఉంచుకోవడం, టీమ్ చెప్పినట్టు కదలికలు కొనసాగించడం ఉపయోగపడతాయి.

మద్యం, కీమో

మద్యం లివర్‌పై అదనపు భారం వేస్తుంది, సైడ్ ఎఫెక్ట్స్‌ను ఎక్కువ చేయవచ్చు. అందుకే చికిత్స సమయంలో మద్యానికి దూరంగా ఉండమని చాలామంది ఆంకాలజిస్ట్‌లు చెబుతారు. మానడం కష్టంగా ఉంటే ఆ విషయాన్ని మీ టీమ్‌కు చెప్పండి. ఒక్కసారిగా ఆపడం ప్రమాదకరం కావచ్చు, సాయం అందుబాటులో ఉంటుంది. మద్యం వల్లే లివర్ దెబ్బతిన్నప్పుడు కుటుంబంలో కోపం, సిగ్గు కలగవచ్చు. నిందించడం కంటే అండగా నిలబడటమే మానేయడానికి, చికిత్స సమయంలో సురక్షితంగా ఉండటానికి సాయపడుతుంది. కౌన్సెలింగ్, డి-అడిక్షన్ సేవలు ఉన్నాయి.

లివర్ క్యాన్సర్, లివర్‌కు వ్యాపించిన క్యాన్సర్

లివర్‌లోనే మొదలైన క్యాన్సర్‌కు, వేరే చోటి నుంచి లివర్‌కు వ్యాపించిన క్యాన్సర్‌కు చికిత్స వేరుగా ఉంటుంది. కొన్ని చికిత్సలను నేరుగా లివర్‌కు రక్తం సరఫరా చేసే నాళంలోకి ఇస్తారు. మీ పరిస్థితికి ఏది వర్తిస్తుందో మీ టీమ్ వివరిస్తుంది.

ప్లేట్‌లెట్లు తగ్గడం, రక్తస్రావం

లివర్ ఎక్కువగా గట్టిపడితే కీమో మొదలుపెట్టకముందే ప్లేట్‌లెట్లు, రక్తం గడ్డకట్టే పదార్థాలు తగ్గి ఉండవచ్చు. కీమో వాటిని ఇంకా తగ్గిస్తే రక్తస్రావం ప్రమాదం పెరుగుతుంది. ఆహార నాళంలో ఉబ్బిన నరాలు ఉన్నాయా అని ఎండోస్కోపీతో చూడవచ్చు, రక్తస్రావం ప్రమాదం తగ్గించే మందులు ఇవ్వవచ్చు, లేదా చికిత్స సమయాన్ని సర్దుబాటు చేయవచ్చు. ముక్కు నుంచి రక్తం కారడం, చిగుళ్ల నుంచి రక్తం, నల్లటి మలం, వాంతిలో రక్తం — వీటిని వెంటనే చెప్పండి.

పొట్టలో నీరు చేరడం

పొట్టలో నీరు చేరితే ఇబ్బందిగా అనిపించడం, ఊపిరి ఆడకపోవడం, ఆకలి తగ్గడం ఉంటాయి. ఉపశమనం కోసం సూది ద్వారా ఆ నీటిని తీసేయవచ్చు. కీమోతో పాటు ఇచ్చే ద్రవాల విషయంలో, మందుల ఎంపిక విషయంలో మీ టీమ్ దీన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.

తికమక పడటం, నిద్రమత్తు

లివర్ విషపదార్థాలను తొలగించలేనప్పుడు మనిషి తికమక పడవచ్చు, ఎక్కువగా నిద్రపోవచ్చు, ప్రవర్తన మారిపోవచ్చు. మలబద్ధకం, ఇన్ఫెక్షన్, శరీరంలో నీరు తగ్గడం, కొన్ని మందులు దీన్ని తెచ్చిపెట్టవచ్చు. టీమ్ చెప్పినట్టు మలబద్ధకం రాకుండా చూసుకోవడం, మొదటి మార్పులనే చెప్పడం తీవ్రమైన పరిస్థితిని నివారిస్తుంది.

మామూలు మందులు, స్కాన్‌లు, వ్యాక్సిన్‌లు

లివర్ సమస్య ఉన్నప్పుడు కొన్ని రోజువారీ మందులకు అదనపు జాగ్రత్త అవసరం. నిద్ర మాత్రలు, గట్టి నొప్పి మందులు శరీరంలో పేరుకుపోయి నిద్రమత్తు, తికమక తెచ్చిపెట్టవచ్చు. కొన్ని వికారం మందులు, యాంటీబయాటిక్‌లు కూడా లివర్‌లోనే విడగొట్టబడతాయి. మెడికల్ షాపులో నేరుగా కొనే మందులతో సహా కొత్తగా ఏది వేసుకునే ముందైనా మీ టీమ్‌ను అడగండి. లివర్‌ను చూడటానికి అల్ట్రాసౌండ్, CT లేదా MRI స్కాన్ వాడవచ్చు. సూది లేకుండా లివర్ ఎంత గట్టిపడిందో అంచనా వేసే ప్రత్యేక అల్ట్రాసౌండ్ పరీక్ష కూడా ఉంది. హెపటైటిస్ A, B వ్యాక్సిన్ మీకు లేదా ఇంట్లోవారికి అవసరమా అని అడగండి.

పోషణ, ముందుగా తెలుసుకోవాల్సినది

లివర్ సమస్య ఉన్నవారిలో కండరాలు, బరువు తగ్గడం తరచుగా కనిపిస్తుంది. లివర్ జబ్బుకు, క్యాన్సర్ చికిత్సకు రెండింటికీ సరిపోయే ప్రొటీన్, కేలరీల గురించి డైటీషియన్ సలహా ఇవ్వగలరు. లివర్ గట్టిపడిన సమస్య ఉంటే, వాంతిలో రక్తం పడినా, తికమక పడినా ఎక్కడికి వెంటనే వెళ్లాలో ముందే తెలుసుకుని పెట్టుకోండి.