మెథోట్రెక్సేట్ (Folitrax) కీమో: సైడ్ ఎఫెక్ట్స్, చికిత్సలో ఏమి ఆశించాలి

మెథోట్రెక్సేట్ (Methotrexate, బ్రాండ్ Folitrax) కణాలు ఫోలేట్ (folate)ను వాడే తీరును అడ్డుకుని కణ విభజనను ఆపుతుంది. క్యాన్సర్ డోస్‌లలో — ఆర్థరైటిస్‌కు వాడే దానికంటే చాలా ఎక్కువ — ఇది నోటి పుండ్లు, వికారం, బ్లడ్ కౌంట్ తగ్గడం, కిడ్నీలు, లివర్‌పై భారం కలిగించవచ్చు. ఆరోగ్యకరమైన కణాలను కాపాడటానికి ప్రతి ఇన్ఫ్యూజన్ తర్వాత ల్యూకోవోరిన్ (leucovorin) అనే మందు ఇస్తారు. చికిత్స మొత్తం సైడ్ ఎఫెక్ట్స్‌ను దగ్గరగా గమనిస్తారు.

డోస్ తేడా అంటే ఎంత?

క్యాన్సర్‌కు మెథోట్రెక్సేట్ ఆర్థరైటిస్ లేదా సోరియాసిస్‌కు వాడే దానికంటే ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువ డోస్‌లో రాస్తారు. సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ ఇంత భిన్నంగా ఉండటానికి ఆ తేడానే కారణం. మీ కుటుంబంలో ఎవరైనా ఆర్థరైటిస్‌కు వారానికి ఒక మాత్రగా మెథోట్రెక్సేట్ వేసుకుంటుంటే, వారి అనుభవం మీ చికిత్సకు మార్గదర్శి కాదు.

క్యాన్సర్ డోస్‌లో ఏమి జరుగుతుంది?

క్యాన్సర్ డోస్‌లో, క్యాన్సర్ కణాలు తమ DNAను కాపీ చేసుకోవడానికి అవసరమైన ఒక ఎంజైమ్‌ను అడ్డుకునే అణువుతో మెథోట్రెక్సేట్ శరీరాన్ని నింపేస్తుంది. వేగంగా విభజన చెందే కణాలన్నీ — ఆరోగ్యకరమైనవి, క్యాన్సర్ కణాలు రెండూ — ఈ మార్గంపై ఆధారపడతాయి కాబట్టి, చికిత్స ప్రభావం కణితిపైనే కాకుండా ఇంకా విస్తరిస్తుంది. సైడ్ ఎఫెక్ట్స్ అక్కడి నుంచే వస్తాయి.

ఎలా ఇస్తారు?

ఈ డోస్‌లలో మెథోట్రెక్సేట్‌ను హాస్పిటల్‌లో డ్రిప్ ద్వారా ఇస్తారు; ఇంట్లో వేసుకునే మాత్రగా కాదు. మీ ఆంకాలజిస్ట్ రాసిన డోస్‌ను బట్టి, మీ శరీరం మందును ఎంత త్వరగా బయటకు పంపుతుందో దాన్ని బట్టి హాస్పిటల్‌లో ఎన్ని రోజులు ఉండాలో ఉంటుంది.

హై-డోస్ మెథోట్రెక్సేట్ ఇన్ఫ్యూజన్ తర్వాత మీ బృందం ల్యూకోవోరిన్ — ఫోలినిక్ యాసిడ్ అని కూడా అంటారు — ఇస్తుంది. ఇది ఏదో సమస్య వచ్చినందుకు చేసే సరిదిద్దుబాటు కాదు. మీ మొదటి డోస్ ఇవ్వకముందే దీన్ని షెడ్యూల్ చేశారు; ఇది పద్ధతిలో సాధారణ భాగం.

ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది?

రక్తంలో మెథోట్రెక్సేట్ ఇంకా ఉన్నప్పుడు కూడా ఆరోగ్యకరమైన కణాలు వాడుకోగలిగే ఫోలేట్ రూపాన్ని ల్యూకోవోరిన్ అందిస్తుంది. క్యాన్సర్ కణాలు దీన్ని అదే విధంగా వాడుకోలేవు. అందుకే ల్యూకోవోరిన్ కణితిపై చికిత్స చేస్తున్న పనిని వెనక్కి తిప్పకుండా, ఆరోగ్యకరమైన కణజాలాన్ని కాపాడుతుంది.

ఎన్ని డోస్‌లు, ఎంతకాలం?

ల్యూకోవోరిన్ డోస్‌ల సమయం, సంఖ్య మెథోట్రెక్సేట్ మీ శరీరం నుంచి ఎంత త్వరగా బయటకు వెళ్తోందో దానిపై ఆధారపడతాయి. మీ బృందం నిర్ణీత విరామాల్లో MTX లెవెల్ చెక్ చేసి, ఆ ఫలితాలను బట్టి ల్యూకోవోరిన్ షెడ్యూల్ సర్దుబాటు చేస్తుంది.

డిశ్చార్జ్ ఎప్పుడు?

మీ MTX లెవెల్ ఆంకాలజిస్ట్ నిర్ణయించిన స్థాయికి తగ్గే వరకు మీరు హాస్పిటల్‌లోనే ఉంటారు. ఆ స్థాయి ఎంతో, డిశ్చార్జ్‌కు ముందు ఫలితం ఏమి చూపించాలో మీ బృందాన్ని అడగండి. మీరు దేని కోసం ఎదురుచూస్తున్నారో అర్థమైతే ఆ రోజులు గడపడం సులువు.

మెథోట్రెక్సేట్ అందరికీ సరిపడదు. ఈ చికిత్సకు ఎవరు అర్హులో ఆంకాలజిస్ట్ మీ వ్యక్తిగత క్లినికల్ పరిస్థితిని బట్టి నిర్ణయిస్తారు. కింది వారికి ఇవ్వరు, లేదా చాలా జాగ్రత్తగా స్పెషలిస్ట్ నిర్వహణలో మాత్రమే ఇస్తారు:

కిడ్నీ, లివర్ సమస్యలు

కిడ్నీ పనితీరు గణనీయంగా తగ్గినవారు — మెథోట్రెక్సేట్ దాదాపు పూర్తిగా కిడ్నీల ద్వారానే బయటకు వెళ్తుంది; అది సరిగ్గా జరగకపోతే మందు శరీరంలో పేరుకుపోయి ప్రమాదకర స్థాయికి చేరుతుంది. లివర్ వ్యాధి, సిర్రోసిస్, లేదా మద్యం వల్ల లివర్ గణనీయంగా దెబ్బతిన్నవారు కూడా ఇందులో ఉంటారు.

గర్భం, పాలివ్వడం

గర్భిణులు లేదా గర్భం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నవారు — మెథోట్రెక్సేట్ పెరుగుతున్న గర్భానికి తీవ్రమైన హాని చేస్తుందని తెలుసు. పాలిస్తున్న తల్లులకు కూడా ఇవ్వరు.

ఇన్ఫెక్షన్, శరీరంలో నీరు చేరడం

అదుపులో లేని ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నవారికి ఇవ్వరు. ఛాతీ లేదా పొట్టలో పెద్ద మొత్తంలో నీరు చేరినవారికి కూడా జాగ్రత్త అవసరం — ఆ నీరు మందుకు ఒక నిల్వ గదిలా పనిచేసి, అది బయటకు వెళ్లడాన్ని నెమ్మది చేస్తుంది.

మందుల పరస్పర ప్రభావం

కొన్ని మందులు — కొన్ని వాపు, నొప్పి తగ్గించే మందులు, యాంటీబయాటిక్స్, సప్లిమెంట్‌లతో సహా — మెథోట్రెక్సేట్ స్థాయిని ప్రమాదకరంగా పెంచవచ్చు. చికిత్స మొదలయ్యే ముందు మీరు వాడుతున్న ప్రతి మందు, సప్లిమెంట్ గురించి ఆంకాలజిస్ట్‌కు చెప్పండి.