కీమోతో వికారం: ఏ మందులతో ఎక్కువ, ఏ మందులతో తక్కువ?

సిస్ప్లాటిన్ (Cisplatin) వాడేవారిలో, ముందుగా వికారం తగ్గించే మందులు ఇవ్వకపోతే దాదాపు అందరికీ వికారం లేదా వాంతులు వస్తాయి. కీమో మందులను వికారం కలిగించే రిస్క్ (emetic risk) ఆధారంగా నాలుగు స్థాయిలుగా విభజిస్తారు: అధిక, మధ్యస్థ, తక్కువ, అతి తక్కువ. మీ మందు ఏ స్థాయిలో ఉందో దాన్ని బట్టే మీ వికారం నివారణ ప్రణాళిక తయారవుతుంది. చికిత్సకు ముందు, తర్వాత మీకు ఏ మందులు ఇస్తారో ఆ స్థాయే నిర్ణయిస్తుంది.

ఈ నాలుగు స్థాయిలు ఎలా వచ్చాయి?

NCCN, ASCO, ESMO అనే అంతర్జాతీయ క్యాన్సర్ సంస్థలు, నివారణ మందు ఏదీ ఇవ్వకుండా ఒక కీమో మందు ఇచ్చినప్పుడు ఎంతమందికి వాంతులు వస్తాయో చూసి, ఆ మందును ఒక స్థాయిలో పెడతాయి. అధిక రిస్క్ స్థాయిలో ఉన్న మందులతో, నివారణ లేకపోతే వికారం లేదా వాంతులు రావడం మినహాయింపు కాదు, అదే సాధారణం. మధ్యస్థ స్థాయి మందులతో గణనీయమైన సంఖ్యలో రోగులకు వస్తుంది. తక్కువ, అతి తక్కువ స్థాయిలు దాని కింద ఉంటాయి.

ఈ స్థాయి మందుకు, మీకు కాదు

ఈ స్థాయి మందుకు లేదా మందుల కలయికకు ఇస్తారు, మీ క్యాన్సర్ రకానికి లేదా మీకు వ్యక్తిగతంగా కాదు. వేర్వేరు క్యాన్సర్లు ఉన్న ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకే మందు తీసుకుంటే, ఇద్దరూ ఒకే రిస్క్ స్థాయిలో ఉంటారు. వ్యక్తికి వ్యక్తికి తేడా ఎక్కడ ఉంటుందంటే, మందులు వేసుకున్నా వచ్చే వికారాన్ని ఎవరు ఎంత తట్టుకోగలరు, ఎంచుకున్న వికారం తగ్గించే మందులు ఎవరికి ఎంత బాగా పనిచేస్తాయి అనే విషయంలో.

మీకు ఏ వికారం తగ్గించే మందులు ఇవ్వాలి, వాటిని ఎప్పుడు మొదలుపెట్టాలి, ఇన్ఫ్యూజన్ (నరంలోకి ఎక్కించే డ్రిప్) పూర్తయ్యాక ఎన్ని రోజులు కొనసాగించాలి అనేది మీ ఆంకాలజిస్ట్ ఈ స్థాయిని బట్టే నిర్ణయిస్తారు.

వికారం ఎప్పుడూ చికిత్స రోజునే వస్తుందా?

ఎప్పుడూ కాదు. సిస్ప్లాటిన్, ఇతర అధిక రిస్క్ మందులు ఆలస్యంగా వచ్చే వికారం (delayed emesis) కలిగిస్తాయి. ఇది ఇన్ఫ్యూజన్ అయిన ఒక రోజు తర్వాత మొదలై, ఆ తర్వాతి రోజుల్లో ఎక్కువవుతుంది. అందుకే అధిక రిస్క్ రెజిమెన్లకు ఇంట్లో వేసుకునే వికారం తగ్గించే టాబ్లెట్లు ప్రణాళికలో తప్పనిసరి భాగం. ఇన్ఫ్యూజన్ రోజు బాగానే గడిచింది కదా అని కష్టం అయిపోయిందని అనుకోవద్దు. తర్వాతి రోజుల్లో వికారం ఎక్కువగా ఉంటే మీ టీమ్‌కు చెప్పండి, ఇంట్లో వేసుకునే మందులను సర్దుబాటు చేయవచ్చు.

సిస్ప్లాటిన్‌తో ఇతర మందుల కంటే వికారం ఎందుకు అంత ఎక్కువ?

సిస్ప్లాటిన్ రెండు మార్గాలను ప్రేరేపిస్తుంది. ఒకటి వెంటనే వచ్చే వికారం మార్గం, ఇది ఇన్ఫ్యూజన్ అయిన కొన్ని గంటల్లోనే పనిచేయడం మొదలుపెడుతుంది. రెండోది ఆలస్యంగా వచ్చే మార్గం, ఇది చాలా రోజుల పాటు సంకేతాలు పంపుతూనే ఉంటుంది. ఈ రెండు విధాలుగా పనిచేసే స్వభావం వల్లే సిస్ప్లాటిన్ ఆధారిత రెజిమెన్లకు ఒక్క మందు కాకుండా, వేర్వేరు రిసెప్టర్లను ఒకేసారి అడ్డుకునే మందుల కలయిక ప్రామాణిక పద్ధతి. ఇన్ఫ్యూజన్ రోజు తర్వాత ఇంట్లో వేసుకునే టాబ్లెట్ల కోర్సు కూడా అందుకే తప్పనిసరి, ఐచ్ఛికం కాదు.

సైకిల్స్ గడిచేకొద్దీ వికారం తగ్గుతుందా, పెరుగుతుందా?

ఇది వ్యక్తికి వ్యక్తికి మారుతుంది, ఏ దిశలోనైనా వెళ్లవచ్చు. కొందరికి మొదటి సైకిల్‌లో లేదా ఆ తర్వాతి సైకిల్‌లో వికారం ఎక్కువగా ఉండి, వికారం తగ్గించే మందుల ప్రణాళికను వారికి సరిపడేలా సరిచేసిన తర్వాత అదుపులోకి వస్తుంది. మరికొందరికి అది పేరుకుపోతున్నట్టు అనిపిస్తుంది. దానంతట అదే తగ్గుతుందేమో అని చూస్తూ ఆగకుండా, ప్రతి సైకిల్ తర్వాత మీ టీమ్‌కు స్పష్టంగా చెప్పడమే మీరు చేయగలిగే అత్యంత ఉపయోగకరమైన పని. మొదట ఎంచుకున్న మందు సరిపడకపోతే వాడటానికి వేర్వేరు రకాల వికారం తగ్గించే మందులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

చికిత్సకు ముందు తినడం, తాగడం వికారంపై ప్రభావం చూపుతుందా?

కొన్ని రెజిమెన్లకు చికిత్సకు ముందు తేలికపాటి భోజనం సహాయపడుతుంది. మరికొన్నింటికి కడుపు దాదాపు ఖాళీగా ఉంటేనే సౌకర్యంగా ఉంటుంది. అందరికీ వర్తించే ఒకే సమాధానం లేదు. మీ మందు ఏమిటి, గత సైకిల్స్ ఎలా గడిచాయి అనే దాన్ని బట్టి మీ టీమ్ సలహా ఇస్తుంది. ఇన్ఫ్యూజన్ రోజున ఏమి తినాలో, తాగాలో ఎవరూ చెప్పకపోతే, చికిత్సకు ముందు చేసే చెకప్‌లో మీ నర్సును అడగండి. మీ రెజిమెన్‌కు సాధారణంగా ఏది బాగా పనిచేస్తుందో వారు చెప్పగలరు.

క్యాన్సర్ నిర్ధారణ అయినా, కీమోథెరపీ ప్రతి రోగికీ తగినది కాదు. ఒక నిర్దిష్ట రెజిమెన్‌కు అర్హత ఎవరికి ఉందో, వ్యక్తి పూర్తి వైద్య పరిస్థితిని చూసి ఆంకాలజిస్ట్ నిర్ణయిస్తారు. కింది పరిస్థితుల్లో ఒక రెజిమెన్ వాడకపోవచ్చు, లేదా పెద్ద మార్పులు అవసరం కావచ్చు:

• కిడ్నీ లేదా కాలేయం (లివర్) పనితీరు తీవ్రంగా తగ్గినప్పుడు. చాలా కీమో మందులు ఈ అవయవాల ద్వారానే బయటకు వెళ్తాయి, కాబట్టి విషపదార్థాలు పేరుకుపోయే నిజమైన రిస్క్ ఉంటుంది
• అదుపులో లేని ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నప్పుడు. కీమో రోగనిరోధక శక్తిని ఇంకా తగ్గిస్తుంది
• ప్లాన్ చేసిన సైకిల్ సమయానికి బ్లడ్ కౌంట్ (తెల్ల రక్తకణాలు లేదా ప్లేట్‌లెట్లు) చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు
• గర్భం, ముఖ్యంగా గర్భం తొలి దశ (first trimester). కడుపులో బిడ్డకు హాని కలిగే రిస్క్ ఉంటుంది
• గుండె పనితీరు తీవ్రంగా తగ్గినప్పుడు. ఆంత్రాసైక్లిన్ల లాంటి కొన్ని రకాల మందుల వాడకాన్ని ఇది పరిమితం చేస్తుంది
• ఒక నిర్దిష్ట మందుకు, లేదా అందులో కలిపే ద్రావకాలకు, ఇంతకుముందు తీవ్రమైన అలర్జీ వచ్చినట్టు రికార్డు ఉన్నప్పుడు

ప్రతి సైకిల్‌కు ముందు మీ ఆంకాలజిస్ట్ అవయవాల పనితీరు, బ్లడ్ కౌంట్, మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని అంచనా వేస్తారు. పైవాటిలో ఏదైనా వర్తిస్తే ప్రణాళికను సర్దుబాటు చేస్తారు, వాయిదా వేస్తారు, లేదా మారుస్తారు.